Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Lex Wunderink
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
Wat is een psychose?

De bijzondere ervaringen en belevingen treden bij schizofrenie meestal niet voortdurend op, maar in periodes of in episoden. Dat geldt ook voor de andere psychotische stoornissen. Bij al deze aandoeningen komen psychotische episoden voor. In het spraakgebruik spreekt men dan meestal gewoon over een psychose en de daarbij behorende verschijnselen heten psychotische verschijnselen. Voordat we in de volgende hoofdstukken dieper ingaan op deze verschijnselen, is het goed even stil te staan bij het begrip psychose.

Korte omschrijving
Als de wereld een chaos is, of als je zintuigen je bedriegen, je gedachten op het verkeerde spoor raken, dan is er sprake van een psychose. Een psychose is in feite de aanduiding van een psychische toestand, dus eigenlijk niet de naam van een ziekte. Toch wordt in het spraakgebruik met de term psychose wel vaak bedoeld dat iemand schizofrenie of een andere psychotische stoornis heeft, omdat al die aandoeningen met periodieke psychotische verschijnselen gepaard gaan. Maar eigenlijk is een psychose een toestand waarbij het ervaren, het begrijpen en het waarnemen van de werkelijkheid, van je omgeving, maar vooral ook van jezelf, je eigen gedachten en gevoelens, op een of andere manier verstoord is. We spreken daarom van een gestoorde beleving van de werkelijkheid of van gestoorde realitytesting (realiteitstoetsing). Iemand die een psychose heeft, vat de werkelijkheid en zichzelf heel anders op dan hij onder normale omstandigheden zou doen. Ook het begrijpen van de rol en de bedoelingen van andere mensen verloopt vaak niet goed. De verschijnselen van een psychose worden later nog uitgebreid besproken. Hieronder volgen de meest duidelijke verschijnselen met een korte toelichting.
- Wanen
Dit zijn overtuigingen die niet stroken met de werkelijkheid, maar waaraan toch hardnekkig vastgehouden wordt. Voorbeelden: iemand meent door voorbijgangers te worden bekeken en uitgelachen; iemand denkt door zijn benedenbuurvrouw met laserstralen te worden bestraald waardoor zijn gedachten worden beïnvloed; iemand meent door het gat in de ozonlaag op aarde te zijn geland om een speciale missie te volbrengen in opdracht van een buitenaardse beschaving.
- Hallucinaties
Dit zijn zintuiglijke waarnemingen zonder de bijbehorende prikkel uit de omgeving of het eigen lichaam. Voorbeelden: iemand hoort een stem die zijn doen en laten becommentarieert; iemand ziet een eigenaardig lichtschijnsel uit de ogen van sommige mensen stralen; iemand voelt zich meermalen door een onzichtbare arm vastgegrepen en achterover geduwd; iemand voelt een bromvlieg in zijn schedel rondvliegen.
- Onsamenhangende spraak
Het praten van de patiënt is niet meer te begrijpen door het springen van de hak op de tak, haperende en door elkaar gehaalde zinsbouw, het gebruik van zelfverzonnen woorden, een letterlijk gebruik van beeldspraken en algemene begrippen, het ontbreken van een lijn in het verhaal, een uitgesproken wijdlopigheid, of het telkens herhalen van brokstukken van zinnen.
- Chaotisch of catatoon gedrag
Bij chaotisch gedrag is in het doen en laten van de patiënt geen lijn te ontdekken, het handelen is volkomen ongericht, doelloos of inefficiënt. Vormen van catatoon gedrag zijn zinloze herhalingen van handelingen of bewegingen, stokkende bewegingen, verstarde houdingen, en ongerichte en doelloze motorische opwinding.

Oorzaken
Kort gezegd is bij een psychose sprake van een stoornis van de signaalverwerking in de hersenen. Dat kan door verschillende oorzaken teweeg worden gebracht: drugs, bepaalde vormen van epilepsie, hersentumoren en vele andere ziekten die de hersenfunctie aantasten. Ook langdurige afzondering in een extreem prikkelarme omgeving kan bij gezonde mensen een psychose veroorzaken. Bij sommige mensen kan extreme stress voorbijgaande psychotische verschijnselen oproepen.
Iedereen is in een psychotische toestand te brengen met behulp van drugs als LSD (trips). Zo'n psychose gaat dan weer voorbij als het middel is uitgewerkt, hoewel sommige mensen nog lang last houden van naverschijnselen zoals flashbacks en een leeg gevoel.
Bij schizofrenie ontstaat de psychose echter niet door een eenvoudige oorzaak van buitenaf, maar waarschijnlijk door gebrekkig of anders functioneren van bepaalde netwerken van zenuwcellen (neurale circuits). Wel kan drugsgebruik het ontstaan van de psychotische verschijnselen bij schizofrenie vervroegd uitlokken en de verschijnselen versterken.
Niet alle eerste psychotische episoden zijn dus eerste psychotische episoden van schizofrenie. In het hoofdstuk 'Het stellen van de diagnose' wordt het verschil tussen schizofrenie en andere psychotische stoornissen besproken.

Wat maak je mee in een psychose?
In een psychose neem je de werkelijkheid meestal op een heel andere manier waar. Zo kun je stemmen horen die je opdrachten geven, of die je doen en laten van commentaar voorzien. Of je ziet dingen die andere mensen niet zien, zoals lichtschijnselen of stralen. Ook kan het gebeuren dat je in een psychose gewone, alledaagse gebeurtenissen heel anders opvat. Kleine dingetjes vallen je op als ongewoon, of passen niet in je verwachtingspatroon.
Een blik in de ogen van een voorbijganger, een auto verderop in de straat, de schijnbaar onbetekenende opmerking van je klasgenoot. Je raakt heel erg geboeid door schijnbaar toevallige gebeurtenissen, en voelt aan dat er een eigenaardig verband tussen die gebeurtenissen moet bestaan. Je gaat koortsachtig op zoek naar wat erachter zou kunnen zitten, de verborgen samenhang. Je kunt daar heel achterdochtig van worden.
Soms kan dat enorm bedreigende vormen aannemen. Je ziet bijvoorbeeld twee mensen die elkaar een hand geven aan de overkant van de straat. Ze doen dat in jouw ogen dan niet zomaar, maar je weet ineens heel zeker dat ze net afgesproken hebben dat ze jou willen gaan vermoorden. Allerlei toevallige gebeurtenissen die eerst een bijzondere en fascinerende samenhang vertonen, kunnen ineens omslaan in een angstaanjagende en bedreigende samenzwering tegen jou.
De meeste mensen met een psychose stuiten bij het zoeken naar de samenhang van de merkwaardige en ongewone dingen die zij meemaken, vroeg of laat op verklaringen. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat je door een goddelijke macht bent uitverkoren om een speciale taak op aarde te volbrengen, of dat je door onbekenden wordt bespioneerd en tegengewerkt in je doen en laten. Dergelijke verklaringen hebben een enorme overtuigingskracht en niets of niemand kan je op andere ideeën brengen.
Soms heeft een dergelijke verklaring het karakter van een soort geheimzinnige wetenschap die alleen ingewijden mogen kennen. Daarom zul je daar niet zomaar met iedereen over praten. Bovendien begrijp je vaak wel dat andere mensen er vreemd tegenaan kijken, of dat ze er weinig of geen geloof aan zullen hechten. Ze zouden je misschien ook niet serieus nemen. Omdat je met niemand je ervaringen kunt delen, voel je je in een psychose vaak alleen staan tegenover de wereld.
Aan de andere kant voel je je tijdens een psychose vaak bijzonder, alsof je alles weet en kunt, alsof je in het middelpunt van het heelal staat en alles kunt doorzien. Maar heel gemakkelijk kan dit omslaan in het tegenovergestelde: je wordt bedreigd en loopt groot risico vermoord te worden, iedereen let op je en je wordt overal gevolgd met camera's; je gedachten worden afgetapt en je wordt bestuurd als een willoze robot.
Een psychose gaat vaak gepaard met opwinding, dadendrang, angst, gelukzalige gevoelens, gevoelens van eenzaamheid en andere heftige en overrompelende emoties. Het gedrag kan tijdens een psychose dan ook heel sterk door emoties worden beheerst. Dat kan riskante situaties opleveren. De emoties zijn soms heel intens en de inschatting van gevaar of risico is vaak minder goed tijdens een psychose. Het is vaak alsof de gewone beslommeringen van alledag er niet zo veel meer toe doen. Er zijn belangrijker dingen aan de hand, die met voorrang moeten worden afgehandeld.
Jammer is het, en ook een groot probleem voor de hulpverlening aan mensen met schizofrenie, dat mensen die een psychose hebben vaak zelf denken dat er niets aan de hand is. Dat wordt 'gebrek aan ziektebesef' genoemd. Vaak willen deze mensen het helemaal zelf oplossen, en ook geen medicijnen nemen. Dat maakt de vooruitzichten van deze mensen ongunstig.




terug verder




Doorgaan met schizofrenie


Schizofrenie wordt vaak in verband gebracht met ‘een gespleten brein’ of een ‘dubbele persoonlijkheid’. De oorzaak wordt vaak gezocht in jeugd en opvoeding. Dit zijn allemaal misverstanden: schizofrenie is een hersenziekte. Ook over psychosen is men vaak onvoldoende geïnformeerd.

Auteur(s) : dr. A. Wunderink
Prijs : € 16,95
ISBN : 9789021548852