Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
redactie spreekuurthuis
 
In samenwerking met :  



Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie


lettergrootte: A  A  A
De gebruikte hormoonpreparaten

Een hormonale behandeling kan op twee manieren worden gegeven:
* door middel van een operatie;
* met medicijnen.
Op de eerste manier worden de organen die de hormonen aanmaken, zoals de eierstokken of teelballen, operatief verwijderd (castratie). Het verwijderen van de eierstokken kan gebeuren door middel van een kleine kijkoperatie, het verwijderen van de teelballen gaat via een operatie vanuit de lies.
De tweede manier houdt in dat men medicijnen toedient (de zgn. hormoonpreparaten). Dat gebeurt door middel van een injectie, als tablet of met behulp van een neusspray.
Er bestaat op dit moment een aantal groepen van hormoonpreparaten, te weten:

Anti-hormonen
Deze blokkeren de hormoonreceptoren, zodat het betreffende hormoon zich niet meer aan de cellen van een orgaan (borst, prostaat) kan hechten. Het resultaat is, dat ondanks de aanwezigheid van werkzame hormonen in de bloedbaan, het doelorgaan veranderingen ondergaat alsof er geen hormonen meer aanwezig zijn. Voorbeelden van anti-hormonen voor oestrogenen zijn tamoxifen en fulvestrant, die de receptoren voor oestrogenen blokkeren. Voorbeelden van anti-hormonen voor testosteron zijn cyproteronacetaat en bicalutamide, die ieder de receptoren voor testosteron blokkeren.

Aromatase remmers
Deze geneesmiddelen remmen de omzetting van androgenen in oestrogenen bij vrouwen die in de overgang zijn. Deze omzetting komt tot stand onder invloed van het enzym aromatase. Bij vrouwen die in de overgang zijn, functioneren de eierstokken niet meer en zijn oestrogenen louter afkomstig van omzetting van androgenen die in de bijnieren worden aangemaakt, in oestrogenen, onder invloed van het enzym aromatase. Door met een geneesmiddel de werking van de aromatase te remmen, wordt dus de aanmaak van oestrogenen geremd. In het vetweefsel en in de meeste hormoongevoelige borsttumoren, bevindt zich de aromatase die in staat is om in het bloed en waarschijnlijk ook in de borsttumor, androgenen om te zetten in oestrogenen. Aromatase-remmers voorkomen dat op deze manier oestrogenen worden gevormd waardoor de belangrijkste groeiprikkel van hormonaal gevoelig borstkankerweefsel wordt uitgeschakeld.






Progestagenen
Dit zijn stoffen die zijn afgeleid van geslachthormonen zoals progesteron, een vrouwelijk geslachtshormoon. Ze worden voorgeschreven in een dosering die minimaal honderd keer meer is dan de normale hoeveelheid progesteron die in de tweede helft van de menstruele periode geproduceerd wordt. In die dosering kan er een direct anti-tumoreffect optreden op hormoongevoelig borstkankerweefsel bij vrouwen na de menopauze en op hormoongevoelig baarmoederkankerweefsel. Dit is enerzijds een direct anti-tumoreffect, waarschijnlijk via de progesteronreceptor, anderzijds een indirect anti-tumoreffect door remming van bijnierandrogenen.

Oestrogenen en androgenen
Bij patiënten die na de menopauze hormoongevoelige borstkanker hebben, kunnen farmacologische doseringen van oestrogenen en androgenen een gunstig anti-tumoreffect teweegbrengen bij gemetastaseerde ziekte. Die doseringen zijn ook vele malen hoger dan de normaal voorkomende (fysiologische) hoeveelheden. De bijwerkingen van deze behandelingen zijn echter aanzienlijk, en veel ernstiger dan de bijwerkingen van anti-hormonen, aromataseremmers en progestativa. Hoge doses oestrogenen geven een toegenomen kans op trombose en hartfalen, hoge doses androgenen geven tekenen van masculinisatie zoals overmatige beharing en stemverandering. Om deze reden worden deze middelen zelden meer geadviseerd.

LHRH analoga
Dit zijn middelen die de productie van de geslachtshormonen in eierstokken en teelballen onderbreken. Die productie wordt aangestuurd vanuit de hersenen (hersenaanhangsel, hypofyse). Analoga zijn een synthetische nabootsing van het hormoon uit de hersenen (LHRH), maar ze werken veel langer (bijvoorbeeld busereline, gosereline). Het gevolg van een eerste hogere uitstoot van het hormoon is, dat het hersenaanhangsel uitgeput raakt en geen hormoon meer afgeeft. In verband met de kortdurende hogere afgifte ('flare-up') wordt bij de man de eerste toediening van LHRH analoga gecombineerd met een anti-hormoon. Het extra vrijgekomen testosteron heeft dan geen nadelig effect.

LHRH antagonisten
Dit zijn middelen die eveneens de aansturing vanuit de hersenen (hersenaanhangsel, hypofyse) van de geslachtshormoonproductie in eierstokken en teelballen onderbreken. Antagonisten werken echter sneller dan LHRH analoga, omdat ze direct de afgifte van hormonen vanuit het hersenaanhangsel blokkeren door de hormoonreceptoren in de hypofyse te blokkeren (bijvoorbeeld abarelix, degarelix). Het gebruik van een anti-hormoon is dan overbodig.




terug verder