Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Pierre Zelissen
 
In samenwerking met :  

Nederlandse Hypofysestichting


lettergrootte: A  A  A
Gerelateerde trefwoorden


 

 

 
acromegalie
klinisch beeld als gevolg van blootstelling van het lichaam aan te veel GH
 
ACTH
adrenocorticotroop hormoon
 
ACTH-stimulatietest
test waarbij ACTH wordt toegediend om te beoordelen of er voldoende cortisol kan worden gemaakt
 
Addisoncrisis
ziektebeeld veroorzaakt door acuut en ernstig tekort aan cortisol
 
adenohypofyse
voorkwab van hypofyse
 
adenoom
goedaardig gezwel met gelijkvormige cellen, dat zich ontwikkelt in een orgaan met kliercellen zoals de maag en de schildklier
 
adrenaline
‘stresshormoon’ uit bijniermerg
 
adrenocorticotroop hormoon
hypofysehormoon dat de bijnierschors stimuleert
 
anorexie
gebrek aan eetlust. Anorexie is een symptoom dat bij zeer veel ziekten kan voorkomen. Anorexie is niet hetzelfde als anorexia nervosa, een eetstoornis die vooral bij jonge vrouwen voorkomt.
 
antidiuretisch hormoon
hormoon dat in de hypothalamus wordt gemaakt en door de hypofyseachterkwab wordt afgescheiden; het zorgt ervoor dat de nieren water kunnen vasthouden; het is identiek aan vasopressine
 
apoplexie hypophysaire
infarct of bloeding in een hypofyse-adenoom
 
arteria carotis
hersenslagader
 
Besnier-Boeck, ziekte van
zie sarcoïdose
 
bijnierandrogenen
hormonen uit de bijnierschors waarvan de werking lijkt op het mannelijke hormoon testosteron
 
bijnierschorsinsufficiëntie
onvoldoende werking van de bijnierschors
 
chiasma opticum
kruising van de gezichtszenuwen boven de hypofyse
 
corticotropine releasing hormone
hypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot het produceren en afgeven van ACTH
 
craniofaryngioom
goedaardige tumor in de hypofyse-hypothalamusregio die ontstaat uit de resten van het zakje van Rathke
 
Cushing, ziekte van
syndroom van Cushing, veroorzaakt door een ACTH-producerend hypofyse-adenoom
 
CVA
afkorting van cerebrovasculair accident; een plotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel beroerte of stroke genoemd
 
cyste
holte gevuld met vocht
 
De Morsier, syndroom van
septo-optische dysplasie
 
deficiëntie
tekort, gebrek
 
DHEA
dehydroepiandrosteron, belangrijkste vertegenwoordiger van de bijnierandrogenen
 
DI
diabetes insipidus
 
diabetes insipidus
aandoening van de nierbuisjes met overmatige urineproductie als gevolg van onvoldoende productie of werking van ADH
 
DIDMOAD
ziekte met een combinatie van type 1 diabetes mellitus, diabetes insipidus, afwijking van de gezichtszenuwen en doofheid (= syndroom van Wolfram)
 
dopamine-agonist
geneesmiddel dat een werking heeft als dopamine
 
dorstproef
test waarbij men enige tijd niets mag drinken om te beoordelen of er sprake is van diabetes insipidus
 
dysplasie
onderontwikkeling van een bepaalde structuur of weefsel
 
empty sella
typisch MRI-beeld waarbij het lijkt of het Turks zadel geen hypofyse bevat
 
endocrien
betrekking hebbend op hormonen
 
endocrinologie
medisch specialisme op het gebied van hormoonziekten
 
endocrinoloog
internist of kinderarts die gespecialiseerd is in hormoonziekten
 
endogeen
van binnen uit het lichaam komend
 
Erdheim-Chester, ziekte van
bepaalde vorm van de ziekte histiocytose
 
ferritine
bloedbepaling die een maat is voor de hoeveelheid weefselijzer
 
follikelstimulerend hormoon
hormoon uit de hypofysevoorkwab dat de geslachtsklieren stimuleert
 
FSH
follikel stimulerend hormoon. Stimuleringshormoon uit de hypofyse, dat follikels in de eierstokken stimuleert tot de vorming van oestrogene hormonen en tot het gaan rijpen van de zich daarbinnen bevindende eicel
 
galactorroe
tepeluitvloed
 
gamma-knife-therapie
speciale vorm van bestralingstherapie
 
germinoom
kiemceltumor die ontstaat uit embryonale cellen
 
GH
groeihormoon
 
GH releasing hormone
hypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot het produceren en afgeven van GH
 
GHD
groeihormoondeficiëntie
 
Ghrelin
hormoon dat vooral in de maag wordt geproduceerd en dat de GH-productie uit de hypofysevoorkwab stimuleert
 
GHRH
GH releasing hormone
 
GHRH/Arginine-test
test waarbij arginine en GHRH wordt toegediend om te beoordelen of de hypofyse voldoende GH kan produceren
 
glandula
hormoonklier
 
glandula pituitaria
hypofyse
 
gliacellen
cellen die het steunweefsel rond zenuwcellen vormen
 
glioom
tumor uitgaande van gliacellen
 
GnRH
gonadotropin releasing hormone
 
gonaden
geslachtsklieren
 
gonadotrofines/gonadotropines
benaming voor LH en FSH samen
 
gonadotropin releasing hormone
hypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab aanzet tot de productie van gonadotrofines
 
granuloom
ophopingen van ontstekingscellen (bijvoorbeeld bij sarcoïdose)
 
gynaecomastie
borstvorming bij mannen
 
hemochromatose
abnormale stapeling van ijzer in het lichaam
 
hirsutisme
overmatige lichaamsbeharing bij vrouwen
 
histiocyt
bepaalde onrijpe bloedcel
 
histiocytose
woekering van histiocyten
 
hormoonremmingstest
test om te beoordelen of er een overproductie is van een bepaald hormoon
 
hormoonstimulatietest
test om te beoordelen of er een onderproductie is van een bepaald hormoon
 
hyperprolactinemie
overmatige hoeveelheid prolactine in het bloed hyperthyreoïdie overmatige productie van schildklierhormonen hypofyse hersenaanhangsel; belangrijk orgaan in de regulering van hormonen
 
hypofyse-infarct
beschadiging van de hypofyse door tekort aan bloedtoevoer
 
hypofysecarcinoom
zeer zeldzaam voorkomende vorm van kanker aan de hypofyse
 
hypofysesteel
verbinding tussen hypothalamus en hypofyse
 
hypofysevoorkwab
voorste deel van de hypofyse afkomstig uit het primitieve monddak
 
hypofysitis
ontsteking van hypofyse en soms omgevende structuren
 
hypogonadisme
onvoldoende functie van de geslachtsklieren
 
hypogonadotroop
onvoldoende stimulering door de gonadotrofines
 
hypopituïtarisme
tekortschietende hypofysefunctie
 
hypothalaam syndroom
omplex van klachten en ziekteverschijnselen door beschadiging van de hypothalamus
 
hypothalamus
belangrijk regelgebied dat in de hersenen, vlak boven de hypofyse ligt
 
hypothyreoïdie
onvoldoende productie van schildklierhormonen
 
hypotonie
abnormaal lage spierspanning
 
iatrogeen
door een arts veroorzaakt
 
incidentaloom
bij toeval gevonden tumor
 
incidentie
aantal nieuwe gevallen van een bepaalde ziekte per bepaald aantal inwoners per jaar
 
insulin-like growth factor 1
eiwit dat in de lever wordt gemaakt onder invloed van GH
 
insulinetolerantietest
test waarbij insuline wordt toegediend om te beoordelen of de hypofyse voldoende GH of ACTH kan produceren
 
IPSS
inferior petrosus sinus sampling
 
ITT
insulinetolerantietest
 
kalium
een van de zouten in het bloed en (vooral) in de cellen
 
Kallmann, syndroom van
ziekte die gepaard gaat met hypogonadisme en anosmie klinisch functionerend hypofyse-adenoom adenoom van de hypofyse die een bepaald hormoon in overmaat produceert
 
klinisch niet functionerend hypofyse-adenoom
adenoom van de hypofyse zonder overproductie van een bepaald hormoon
 
Langerhans-cel
bepaalde soort histiocyt
 
Laurence-Moon-Bardet-Biedl, syndroom van
zeldzaam syndroom met onder andere hypogonadisme
 
levercirrose
eindstadium van leverziekte met sterke verbindweefseling van de lever
 
LH
luteïniserend hormoon
 
libido
interesse en zin in seks
 
luteïniserend hormoon
hormoon uit de hypofysevoorkwab dat de geslachtsklieren stimuleert
 
M.E.N. syndroom
multiple endocriene neoplasie; erfelijke afwijking die onder andere met bepaalde hormoonstoornissen gepaard gaat
 
macro-adenoom
hypofyse-adenoom groter dan 1 cm
 
macroprolactinoom
prolactinoom groter dan 1 cm
 
melatonine
hormoon dat door de pijnappelklier wordt gemaakt en een functie heeft in ons slaapwaakritme
 
meningen
hersenvliezen
 
meningeoom
tumor uitgaande van een van de hersenvliezen
 
meningitis
ontsteking van de hersenvliezen
 
metastase
uitzaaiing van kanker
 
metyraponetest
test waarbij door toediening van het middel metyrapone beoordeeld wordt of de hypofyse voldoende ACTH kan produceren
 
microprolactinoom
prolactinoom kleiner dan 1 cm
 
natrium
een van de (kwantitatief) belangrijkste zouten in het bloed
 
nefrogene diabetes insipidus
vorm van diabetes insipidus waarbij de nieren verminderd gevoelig zijn voor de werking van ADH
 
Nelson, syndroom van
sterke groei van een ACTH producerend hypofyse-adenoom na verwijdering van de bijnieren wegens de ziekte van Cushing
 
nervus opticus
zenuw die van het oog naar de hersenen loopt en waardoor we kunnen zien
 
neuronavigatie
systeem waarmee de chirurg op basis van digitale röntgenbeelden virtueel via een computersysteem in het hoofd van een patiënt kan kijken
 
neurosarcoïdose
sarcoïdose met lokalisatie in het centrale zenuwstelsel neurotransmitter stof die betrokken is bij de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen
 
neurotransmitter
(boodschapper)stof die voorkomt in de uiteinden van een zenuw (synaps) en die impulsen (prikkels) overbrengt van de ene naar de andere zenuw (of spiervezel)
 
nycturie
overmatige urineproductie in de nacht
 
oedeem
vochtophoping
 
oestradiol
een van de oestrogenen
 
OGTT
orale glucose tolerantietest
 
oligomenorroe
abnormaal lage frequentie van menstruaties
 
optisch
wat het gezichtsvermogen of het zien betreft
 
os sphenoidale
wiggebeen; een van de botten van het aangezichtsskelet waar het Turks zadel deel van uitmaakt
 
Osteopenie
Voorstadium van osteoporose. Er is op een röntgenfoto of een scan al wel een afname van de hoeveelheid botmassa te zien. Maar de sterkte van het bot is echter nog niet zodanig aangetast, dat er al bij normale belasting een breuk zal optreden.
 
osteoporose
botontkalking (ernstiger vorm van osteopenie)
 
oxytocine
hormoon van de hypofyseachterkwab
 
panhypopituïtarisme
uitval van alle hormonen van de hypofysevoorkwab
 
pijnappelklier
hormoonkliertje diep, achter in de hersenen dat het hormoon melatonine maakt
 
pituïcytoom
tumor uitgaande van de steuncellen van de hypofyseachterkwab pituitary gland hypofyse (Engels)
 
poikilothermie
koudbloedigheid; een situatie waarbij de temperatuur van de omgeving wordt aangenomen
 
polydactylie
meer dan vijf vingers of tenen per hand of voet
 
polydipsie
veel drinken
 
polyurie
grote urineproductie
 
Prader-Willi, syndroom van
complex syndroom met onder andere hypogonadisme
 
prevalentie
totaal aantal gevallen van een bepaalde ziekte per bepaald aantal inwoners
 
primair (bij hormoonuitval)
de oorzaak van de hormoonuitval ligt in de hormoonklier zelf
 
primaire polydipsie
dwangmatig te veel drinken
 
prolactine
hormoon uit hypofysevoorkwab
 
prolactinoom
prolactine producerend adenoom van de hypofyse
 
pubertas praecox
voortijdig optreden van de puberteit
 
receptor
structuur in of aan een cel waaraan een hormoon zich kan binden waarna het effect van het hormoon kan optreden
 
sarcoïdose
ziekte met vorming van granulomen op een of meer plaatsen in het lichaam schizis gespleten lip en/of verhemelte
 
secundair (bij hormoonuitval)
de oorzaak van de hormoonuitval ligt in onvoldoende stimulatie van de hormoonklier door een afwijking in de hypofyse
 
sella turcica
Turks zadel
 
septo-optische dysplasie
aanlegstoornis van de hersenen, die onder andere gepaard gaat met hypopituïtarisme
 
sex hormone binding globuline
eiwit waarin in het bloed de geslachtshormonen gebonden zijn
 
SHBG
sex hormone binding globuline
 
Sheehan, syndroom van
hypofyse-infarct dat ontstaat tijdens een gecompliceerde bevalling met veel bloedverlies
 
SIADH
syndrome of inappropriate ADH secretion
 
SIADH
syndrome of inappropriate ADH secretion
 
Silver-Russell, syndroom van
erfelijk syndroom, onder andere gepaard gaande met GHD
 
sinus carvernosus
ruimte naast de hypofyse, gevuld met bloedvaten waardoor onder andere de zenuwen lopen die van belang zijn voor de oogbewegingen
 
sinus petrosus inferior
sampling onderzoek waarbij bloedmonsters worden genomen uit de hypofyseaders bij de diagnostiek van het syndroom van Cushing
 
sinus sphenoidalis
holte in het wiggebeen die ligt tussen de neus en het Turks zadel
 
SOD
septo-optische dysplasie
 
somatostatine
hormoon dat onder andere in de hypothalamus wordt gemaakt en de GH-productie door de hypofyse remt
 
somatostatine-analoog
geneesmiddel met een werking die lijkt op die van het hormoon somatostatine
 
striae
huidstriemen (bij syndroom van Cushing)
 
substitutietherapie
therapie waarbij ontbrekende hormonen vervangen worden door een soortgelijke stof in geneesmiddelvorm
 
syndrome of inappropriate ADH secretion
syndroom waarbij te veel ADH aan het bloed wordt afgegeven
 
T3
trijodothyronine
 
T4
thyroxine
 
tertiair (bij hormoonuitval)
(bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in onvoldoende stimulatie van de hormoonklier op niveau van de hypothalamus of hoger
 
testosteron
het belangrijkste mannelijke hormoon
 
thyreoïd stimulerend hormoon
hormoon uit de hypofysevoorkwab dat de schildklier stimuleert
 
thyreotropine
TSH
 
thyroxine
een van de schildklierhormonen
 
transcraniële operatie
operatie via een gemaakte opening in het schedelbot
 
trauma
verwonding, letsel. Niet alleen gebruikt voor een lichamelijke wond door een fysieke oorzaak, maar ook voor een psychische wond, een voorval of ervaring met een negatieve emotionele betekenis van schokkende of overweldigende aard
 
trepanatie
het maken van een opening in het schedelbot
 
TRH
Thyrotrophin releasing hormoon. Het hormoon uit de hypothalamus dat de afgifte van TSH door de hypofyse stimuleert.
 
trijodothyronine
een van de schildklierhormonen
 
TSH
thyreoïd stimulerend hormoon
 
tumor
zwelling, gezwel (goedaardig of kwaadaardig)
 
Turks zadel
uitstulping in het wiggebeen waar de hypofyse in ligt
 
Turner, syndroom van
angeboren afwijking bij meisjes met onder andere hypogonadisme en geringe lengtegroei
 
vollemaansgezicht
volrond gezicht dat gezien wordt bij het syndroom van Cushing
 
wiggebeen
een van de botten van het aangezichtsskelet waar het Turks zadel deel van uitmaakt
 
Wolfram, syndroom van
ziekte met een combinatie van type 1 diabetes mellitus, diabetes insipidus, afwijking van de gezichtszenuwen en doofheid (= DIDMOAD)
 
zakje van Rathke
structuur van het embryonale monddak waaruit de hypofysevoorkwab ontstaat
 


De hypofyse hapert


Dit boek is bestemd voor mensen bij wie pas hypofyseziekte is vastgesteld en voor de chronische patiënt die al geruime tijd met een hypofyseziekte leeft. Ook de aandoeningen van kinderen komen aan bod.

Auteur(s) : Dr. Pierre Zelissen
Prijs : € 24,95
ISBN : 9789491549021