Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Annemiek Nap, Dr. Wim Willemsen en Prof. dr. Thomas D'Hooghe
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
Gerelateerde trefwoorden


 

 

 
Abdominale echo
Echo waarbij via de buik gekeken wordt naar de organen in de buik.
 
Add-back-therapie
‘Ondersteunende therapie’, het geven van een lage hoeveelheid oestrogenen tijdens een GnRH-agonist kuur, om de bijwerkingen van vooral botontkalking tegen te gaan.
 
adenomyose
endometriose die aanwezig is in de buitenste laag van de baarmoeder. Deze buitenste laag bestaat normaal gesproken alleen uit spierweefsel. Zijn er in deze laag haarden van baarmoederslijmvlies aanwezig, dan spreken we van adenomyose. Sommige gynaecologen noemen elke endometriose waarbij spierweefsel betrokken is adenomyose, dus ook in blaas of darm
 
Baarmoederslijmvlies
De binnenste bekleding van de baarmoeder, die bestaat uit klierweefsel en stroma (steunweefsel). Het baarmoederslijmvlies wordt iedere maand opgebouwd zodat er een embryo kan innestelen. Treedt er geen zwangerschap op, dan wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten (de menstruatie).
 
biopt
stukje uitgesneden levend lichaamsweefsel
 
Buikecho
Echo waarbij via de buik gekeken wordt naar de organen in de buik.
 
Cavum Douglasi
Ook Douglasruimte of ruimte van Douglas genoemd. Ruimte in de buik achter de baarmoeder. Bij het rechtop staan is dit het diepste deel van de buik. In dit deel van de buik kan baarmoederslijmvlies zich ophopen dat menstruatie na menstruatie afgestoten wordt, en hier kan zogenaamde ‘diepe endometriose’ ontstaan.
 
Centre of excellence
Een centrale plaats voor de behandeling van een bepaalde afwijking waar alle expertise aanwezig is en waar dus de beste zorg aanwezig zou moeten zijn. Er wordt naar gestreefd dergelijke centra voor de behandeling van endometriose te ontwikkelen in Europa.
 
Chocoladecyste
Cyste in de eierstok gevuld met donkere vloeistof die eruitziet als chocolade. Deze vloeistof bestaat uit oud bloed en ontstekingsproducten. Chocoladecysten komen voor bij vrouwen met endometriose en worden ook wel endometriosecysten of endometriomen genoemd.
 
Coagulatie
Stolling van bloed of eiwit.
 
cyste
met vocht gevulde holte
 
Diepe endometriose
Endometriose in de holte van Douglas of in de ruimte tussen de darm en de vagina (het septum rectovaginale). Sommige gynaecologen beschouwen alle endometriose die dieper dan 4 mm doorgroeit in het omliggende weefsel als diepe endometriose.
 
dysmenorroe
pijn onder in de buik tijdens de menstruatie
 
Dyspareunie
Pijnlijke coitus.
 
Echokop
Ook echosonde genoemd. Deel van een echoapparaat dat op of in het lichaam wordt gebracht om de organen in beeld te brengen tijdens het echo-onderzoek.
 
Eendenbek
Ook wel speculum genoemd. Gynaecologisch instrument dat in de vagina wordt gebracht om naar de baarmoedermond en de wanden van de vagina te kijken.
 
Embryotransfer
Het plaatsen van een embryo in de baarmoeder, nadat dit embryo in het laboratorium is ontstaan tijdens een ivf-procedure. De embryotransfer vindt plaats met behulp van een dun slangetje via de vagina.
 
Endometrioom
Cyste in de eierstok gevuld met donkere vloeistof die eruitziet als chocolade. Deze vloeistof bestaat uit oud bloed en ontstekingsproducten. Endometriomen komen voor bij vrouwen met endometriose en worden ook wel endometriosecysten of chocoladecysten genoemd.
 
Endometrium
Baarmoederslijmvlies; de slijmvlies bekleding aan de binnenkant van de baarmoeder.
 
Flare-up-effect
Wanneer een behandeling met een gnrh-agonist wordt gestart om de hormoonproductie van de eierstokken te onderdrukken, neemt de hormoonproductie eerst toe gedurende ongeveer twee weken. Pas daarna treedt de eigenlijke onderdrukking van de eierstokken op. De eerste periode van opflakkeren van de hormoonproductie wordt flare-up-effect genoemd. Dit is een ongewenste bijwerking van gnrh-agonisten. Wanneer gnrh-antagonisten gebruikt zouden worden, zou deze bijwerking niet optreden. gnrh-antagonisten zijn echter pas sinds relatief kort op de markt en ze bestaan nog niet in depotvorm zoals de gnrh-agonisten.
 
Folliculaire fase
Eerste fase van de menstruatiecyclus, waarin de groei van de follikel optreedt en het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.
 
Gele lichaam
Ook wel corpus luteum genoemd. Dit is de rest van het eiblaasje dat overblijft nadat het eiblaasje is opengebarsten en de eicel eruit gekomen is. Het gele lichaam houdt het baarmoederslijmvlies intact gedurende de eerste weken van de zwangerschap, zodat de zwangerschap gedurende deze periode kan overleven.
 
gnrh-agonisten
Medicijnen die de werking nabootsen van het gnrh-hormoon dat door de hersenen wordt aangemaakt. Wanneer deze medicijnen gegeven worden, denkt het lichaam dat er genoeg gnrh is gemaakt en zal het na een periode van ongeveer twee weken stoppen met het produceren van het gnrh. Hierdoor wordt de werking van de eierstokken sterk onderdrukt en worden er (bijna) geen oestrogenen meer gemaakt.
 
Immuunsysteem
Het afweersysteem van het lichaam tegen ziektekiemen en andere schadelijke stoffen, bestaande uit bepaalde cellen (onder andere de witte bloedcellen en de lymfeklieren) en de daar gemaakte stoffen (zoals antistoffen).
 
In vitro onderzoek
Letterlijk: onderzoek in glas. Hiermee bedoelen we onderzoek dat niet in een levend wezen plaatsvindt, maar bijvoorbeeld in reageerbuizen of in kweekschalen.
 
In vivo onderzoek
Letterlijk: onderzoek in een levende situatie. Hiermee wordt onderzoek bedoeld dat wordt uitgevoerd in een levend wezen, bijvoorbeeld in proefdieren.
 
In-situ ontwikkelingstheorie
Een van de theorieën over het ontstaan van endometriose.
 
Inductietheorie
Een van de theorieën over het ontstaan van endometriose.
 
IVP
intraveneus pyelogram. Röntgenonderzoek waarbij de nieren en de urinewegen met behulp van cpontrastvloeistof in beeld worden gebracht
 
Kijkoperatie
Een operatie, ook wel laparoscopie genoemd, waarbij via een aantal kleine openingen in de buik kijkbuizen worden ingebracht. Via een van deze buizen worden een camera en een lampje ingebracht, en via de andere buizen worden kleine instrumenten ingebracht. Op deze manier kunnen operaties uitgevoerd worden zonder de buik helemaal te openen, waardoor de operatie veel minder belastend is. De hersteltijd na de operatie is korter, en bovendien zijn de littekens die overblijven na een kijkoperatie veel kleiner dan na een gewone buikoperatie (laparotomie). Meer en meer worden nu grotere ingrepen, ook voor uitgebreide endometriose, gedaan via kijkoperatie.
 
Klierbuis
Onderdeel van het baarmoederslijmvlies.
 
laparoscopie
operatie waarbij de buik niet wordt opengemaakt maar via een paar gaatjes in de buik een camera en instrumenten in de buik worden gebracht, waarmee de operatie uitgevoerd kan worden
 
laparotomie
Buikoperatie. Bij deze operatie wordt een snede in de buik gemaakt en wordt de buik geopend. Deze snede wordt of in de dwarse richting gemaakt, net boven de schaamharen (bikinisnede) of in de lengterichting (mediane snede), beginnend net boven de schaamharen en lopend tot aan de navel (in zeldzame gevallen tot voorbij de navel). Hierna wordt de buik verder in lagen geopend. Na het openen van de buik kan er gemakkelijk toegang tot de organen worden verkregen.
 
Levonorgestrel
Een kunstmatig gemaakt progesteron dat door het Mirenaspiraal afgegeven wordt. Het is ook aanwezig in sommige anticonceptiepillen.
 
Loze aandrang
Ook valse stoelgangsnood genoemd. Het gevoel naar de wc te moeten voor urine of ontlasting zonder dat er werkelijk urine of ontlasting zit. Dit gevoel kan optreden wanneer er van buitenaf iets tegen de blaas of tegen de darm drukt, bijvoorbeeld endometriose.
 
Luteale fase
Fase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo.
 
Marker
'Merkteken’. Ook merker genoemd. Een stof die gebruikt wordt om iets dat in het lichaam aanwezig is aan te tonen. Voor endometriose is een dergelijke marker (nog) niet voorhanden.
 
Mediane snede
Snede in de buik in de lengterichting, vanaf de schaamharen tot aan de navel (of boven de navel).
 
menopauze
leeftijd waarop de laatste menstruatie plaatsvindt
 
Mirenaspiraal of hormoonhoudend spiraal
Spiraal die een kleine hoeveelheid progesteron afgeeft. Hierdoor neemt de hoeveelheid bloedverlies tijdens de menstruatie af, en bij sommige vrouwen verdwijnt de menstruatie op termijn zelfs helemaal. De Mirenaspiraal kan gebruikt worden als anticonceptiemiddel, maar ook om een onregelmatige menstruatiecyclus te reguleren of om overmatige menstruaties tegen te gaan. Vanwege het progesteron helpt het ook vrouwen met endometriose soms van hun klachten af.
 
mmp-remmers
Medicijnen die de activiteit van matrix metalloproteinases (mmp’s) remmen. mmp’s zijn eiwitten die ervoor zorgen dat de cellaag die het ene weefsel van het andere scheidt wordt afgebroken. Endometriose ontstaat doordat baarmoederslijmvlies in bijvoorbeeld het buikvlies gaat groeien. Om dit mogelijk te maken, moet de bovenste laag van het buikvlies worden afgebroken. Hierbij spelen mmp’s een rol.
 
Myoom
Goedaardig gezwel in de wand van de baarmoeder (zie Vleesboom).
 
Ovariële endometriose
Endometriose die aanwezig is in of op het ovarium.
 
ovarium
eierstok
 
ovulatie
eisprong, vrijkomen van een rijpe eicel uit de eierstok
 
Peritoneale endometriose
Endometriose die aanwezig is op het peritoneum, het buikvlies.
 
Peritoneum
Buikvlies. Het peritoneum is een dun vlies dat over de organen in de buik heen ligt. Het is een veelvoorkomende plaats voor endometriose.
 
Peritoneumvloeistof
Ook buikvocht genoemd. Dit is het vocht dat in de buikholte aanwezig is en dat ervoor zorgt dat de buikorganen gemakkelijk over elkaar heen kunnen glijden.
 
Primaire darmnaad
Ook primaire darmhechting genoemd. Wanneer tijdens een operatie een stuk darm verwijderd wordt (bijvoorbeeld omdat er endometriose in zit) en de delen van de darm voor en achter het verwijderde deel weer aan elkaar worden gehecht, wordt dit een darmnaad genoemd. Indien de delen van de darm aan elkaar worden gehecht in dezelfde operatie als waarin het stuk darm is verwijderd, spreken we van een primaire naad. Dit in tegenstelling tot een secundaire naad. Dit is een naad die wordt aangebracht nadat in een eerdere operatie een stuk darm is weggehaald en vervolgens een stoma is aangebracht. De naad die wordt gemaakt na het opheffen van het stoma heet dan een secundaire naad.
 
Proliferatiefase
Ook wel folliculaire fase genoemd. Eerste fase van de menstruatiecyclus, waarin de groei van de follikel optreedt en het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.
 
Prolifereren
Groeien, ontwikkelen.
 
r-afs
Afkorting van ‘revised American Fertility Society’. De r-afs-schaal geeft aan in welke mate endometriose de vruchtbaarheid kan belemmeren. R-afs-1heeft vrijwel geen invloed op de vruchtbaarheid, terwijl r-afs-4 een behoorlijke invloed hierop heeft.
 
Rectaal toucher
Onderzoek waarbij de arts met een vinger inwendig in de anus het laatste deel van de endeldarm (rectum) aftast. Hierbij wordt wordt gevoeld naar bijvoorbeeld de aanwezigheid van endometriosehaarden. Ook rectaal onderzoek genoemd.
 
Retrograde menstruatie
Dat deel van de menstruatie dat niet via de vagina wordt afgescheiden, maar dat terugvloeit via de eileiders in de buik.
 
Ruimte van Douglas
Ook Douglasruimte of Cavum Douglasi genoemd. Ruimte in de buik achter de baarmoeder. Bij het rechtop staan is dit het diepste deel van de buik. In dit deel van de buik kan baarmoederslijmvlies zich ophopen dat menstruatie na menstruatie afgestoten wordt, en hier kan zogenaamde ‘diepe endometriose’ ontstaan.
 
Secretiefase
Fase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo. Ook wel luteale fase of uitrijpingsfase genoemd.
 
Septum rectovaginale
Ruimte tussen de achterkant van de vagina en de voorkant van het laatste stuk van de darm (het rectum). Op deze plaats kan endometriose voorkomen.
 
Stoma
Operatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte (meestal darm of urineleider) en de buitenwereld en van waaruit ontlasting of urine het lichaam kan verlaten omdat dit via de natuurlijke weg niet (meer) mogelijk is.
 
stroma
weefsel zonder cellen in een orgaan
 
tnf-alpha
Eiwit dat een rol speelt bij ontstekingen. Het speelt mogelijk een rol bij het ontstaan van endometriose.
 
tnf-alpha remmers
Medicijnen die de activiteit van tnf-alpha remmen, en op die manier mogelijk endometriose kunnen tegengaan.
 
Uitrijpingsfase
Fase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo. Ook wel luteale fase of secretiefase genoemd.
 
ureter
urineleider die de urine van de nier naar de blaas afvoert
 
Vaginaal toucher
Ook vaginaal onderzoek genoemd. Onderzoek waarbij met twee vingers in de vagina wordt gevoeld. Met de andere hand kan op de buik worden gevoeld. Dit onderzoek geeft informatie over onder meer de grootte en de consistentie van de baarmoeder en de eierstokken. Soms kan hiermee ook de aanwezigheid van endometriosehaarden worden vastgesteld.
 
Vaginale echo
Echo-onderzoek waarbij een dunne echokop een klein stukje in de schede wordt ingebracht. Op deze manier kunnen de baarmoeder en de eierstokken gedetailleerd in beeld worden gebracht.
 
Verklevingen
Ook vergroeiingen of adhesies genoemd. Dunne of dikke vliezen die aanwezig zijn tussen verschillende organen of tussen organen en de buikwand. Verklevingen kunnen ontstaan na een operatie of na een ontsteking, bijvoorbeeld als gevolg van endometriose of als gevolg van een infectie.
 
x-colon
Röntgenonderzoek van de dikke darm (het colon) waarbij met behulp van contrastmiddel de dikke darm zichtbaar wordt gemaakt.
 


Endometriose de baas!



Auteur(s) : Annemiek Nap, Bianca De Bie, Thomas DHooghe
Prijs : € 14,95
ISBN : 9789491549731