Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Annemiek Nap, Dr. Wim Willemsen en Prof. dr. Thomas D'Hooghe
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
Het ontstaan van endometriose

Endometriose is de vaakst voorkomende goedaardige gynaecologische afwijking. Met goedaardig bedoelen we dat endometriose geen kanker is. Kanker is een kwaadaardige aandoening. Andere veelvoorkomende goedaardige gynaecologische afwijkingen zijn bijvoorbeeld vleesbomen (myomen), cysten, en afwijkingen in de menstruele cyclus. Men neemt aan dat bij ongeveer de helft van alle vrouwen in de vruchtbare levensfase endometriose in meer of minder ernstige mate aanwezig is. Ongeveer 10% van alle vrouwen heeft endometriose met klachten. Andersom geredeneerd is bij 10-25% van de operaties die worden uitgevoerd in verband met buikpijn endometriose de oorzaak.
Bij ongeveer 90% van alle vrouwen komt retrograde menstruatie via de eileiders in de buik voor. Lang niet iedereen krijgt endometriose, zoals hierboven gezegd, ligt het percentage vrouwen dat endometriose krijgt op ongeveer 10%. Maar waarom krijgt de ene vrouw nu wel endometriose en de andere niet? Daarbij spelen verschillende factoren een rol.

Factoren die een rol spelen bij het wel of niet krijgen van endometriose zijn:
- Erfelijkheid
- De menstruatie
- Vrouwelijke geslachtshormonen
- Het baarmoederslijmvlies
- De samenstelling van het vocht in de buik
- Het afweersysteem
- De bloedvatontwikkeling
- Omgevingsfactoren

Erfelijke factoren
Het is bekend dat er veel families zijn waarin een aantal vrouwen endometriose heeft. Bovendien is het zo dat wanneer de ene helft van een tweeling het heeft, de andere helft van die tweeling een verhoogde kans heeft om het ook te krijgen. Erfelijke factoren zouden dus een rol kunnen spelen bij de ontwikkeling ervan. Endometriose is erfelijk via een complex van genetische factoren en er is dus (nog) geen ‘endometriose-gen’ dat bij de geboorte al bepaalt of iemand endometriose krijgt of niet. Bij de aanwezigheid van een aantal genetische factoren samen is er een verhoogde kans op het ooit krijgen van endometriose.

Hormonen
Endometriose groeit onder invloed van het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen, dat ervoor zorgt dat het baarmoederslijmvlies wordt gestimuleerd. Ook het baarmoederslijmvlies dat buiten de baarmoeder aanwezig is, de endometriose, wordt hierdoor gestimuleerd. Endometriose komt dus vrijwel alleen voor bij vrouwen in de vruchtbare levensfase omdat zij oestrogenen produceren tijdens hun menstruele cyclus. Als er geen oestrogenen voorkomen, is er ook geen actief baarmoederslijmvlies. Daardoor is dan ook de endometriose niet actief. Bij vrouwen die de overgang (menopauze) achter zich hebben gelaten en bij wie de eierstokken bijna niet meer werken, komt endometriose daarom nauwelijks voor.

Het baarmoederslijmvlies
Het baarmoederslijmvlies ontwikkelt zich tot endometriose wanneer het gaat ingroeien op plaatsen buiten de baarmoeder. Bij sommige vrouwen is dit slijmvlies beter in staat om zich buiten de baarmoeder vast te hechten dan bij andere. Eigenschappen van het baarmoederslijmvlies zelf zouden daarbij een rol kunnen spelen. Hoe gemakkelijk het zich buiten de baarmoeder kan hechten, hangt mede af van de samenstelling ervan. Om te kunnen hechten, moet het baarmoederslijmvlies kunnen vastkleven aan het weefsel, en dat weefsel vervolgens kunnen beschadigen. Er zijn bepaalde eiwitten verantwoordelijk voor het vastkleven van het ene weefsel aan het andere, en andere voor het beschadigen. Wanneer het baarmoederslijmvlies veel eiwitten bevat die zorgen voor het vastkleven en veel eiwitten die andere weefsels kunnen beschadigen, verhoogt dat de kans op het ontstaan van endometriose. De ene vrouw zou dus ‘agressiever’ baarmoederslijmvlies kunnen hebben dan de andere en daardoor meer kans hebben op endometriose.

Het buikvocht
Het buikvocht (peritoneumvloeistof) is bij iedereen in een kleine hoeveelheid in de buik aanwezig. Het zorgt ervoor dat er een klein vloeistoflaagje tussen de buikorganen zit waardoor de organen – zoals de darmen – soepel over elkaar heen glijden. In het buikvocht zitten allerlei eiwitten. Veel van die eiwitten zijn belangrijk als onderdeel van het afweersysteem. De samenstelling van het buikvocht is daarom van belang bij het ontstaan van endometriose. Zitten er veel eiwitten in die in staat zijn om het baarmoederslijmvlies in de buik op te ruimen, dan helpt het buikvocht mee om endometriose tegen te gaan. Zitten er daarentegen juist veel eiwitten in die het baarmoederslijmvlies in staat stellen om vast te kleven aan bijvoorbeeld het buikvlies, dan stimuleert het buikvocht juist het ontstaan van endometriose.

Het afweersysteem
Het afweersysteem, ook wel immuunsysteem genoemd, beschermt de mens tegen schadelijke invloeden. Schadelijke invloeden kunnen van buitenaf komen, zoals bijvoorbeeld bacteriën of virussen. Maar ook lichaamseigen cellen die schadelijk zijn voor het eigen lichaam zoals kankercellen, worden door het afweersysteem bestreden. Het afweersysteem probeert schadelijke stoffen uit te schakelen door allerlei eiwitten vrij te laten komen die de schadelijke stof gaan afbreken. In het geval er menstruatiebloed met daarin baarmoederslijmvlies in de buik terechtkomt, probeert het afweersysteem dat menstruatiebloed op te ruimen. Dit bloed irriteert namelijk de buikholte en kan daarom schadelijk zijn. Het grootste deel van het baarmoederslijmvlies dat in de vrije buikholte terechtkomt, wordt waarschijnlijk door het afweersysteem opgeruimd. Maar bij sommige vrouwen wordt niet al het baarmoederslijmvlies dat in de buikholte terechtkomt afgebroken. Het kan zijn dat de hoeveelheid baarmoederslijmvlies die in de buik terechtkomt zo groot is, dat het voor het afweersysteem te veel is om af te breken. Dit kan gebeuren wanneer menstruaties heel erg hevig zijn, of wanneer de tijd tussen de menstruaties erg kort is. Een andere oorzaak voor het niet goed opruimen van het baarmoederslijmvlies kan zijn dat het afweersysteem van de vrouw niet voldoende werkt om het baarmoederslijmvlies helemaal af te breken. Een afweersysteem dat niet voldoende functioneert, kan de kans op endometriose dus vergroten.

Bloedvaten
Endometriose kan alleen maar ontstaan wanneer de stukjes baarmoederslijmvlies die zich in de buik hebben gehecht, van bloed worden voorzien. Komen er geen bloedvaatjes tot ontwikkeling, dan kunnen de stukjes baarmoederslijmvlies niet overleven en zullen ze afsterven. Baarmoederslijmvlies is in staat om een bloedvoorziening op te bouwen, ook wanneer dat baarmoederslijmvlies op een andere plaats dan de baarmoeder aanwezig is. Die bloedvoorziening wordt opgebouwd door stoffen te activeren die ervoor zorgen dat er kleine nieuwe bloedvaatjes gevormd worden uit al bestaande grotere bloedvaten. Bij sommige vrouwen is het vermogen om nieuwe bloedvaten tot ontwikkeling te brengen groter dan bij andere vrouwen. Wanneer er gemakkelijk nieuwe bloedvaatjes worden gevormd, zal endometriose gemakkelijker kunnen ontstaan.

Omgevingsfactoren
De rol die omgevingsfactoren zoals milieuvervuilende stoffen en voedingsstoffen kunnen spelen bij het ontstaan van endometriose is nog onduidelijk. Daarom wordt er in dit boek niet verder op ingegaan.


Voorkomen van endometriose in de Westerse wereld en elders
In de Westerse wereld komt endometriose vaker voor dan in ontwikkelingslanden. Men denkt dat dit te maken heeft met het aantal menstruaties dat een vrouw heeft, en dus met de hoeveelheid baarmoederslijmvlies die in de buik terechtkomt. In ons deel van de wereld menstrueren vrouwen relatief veel. Dat komt doordat vrouwen bij ons op relatief late leeftijd voor de eerste keer zwanger worden. In Nederland ligt de gemiddelde leeftijd waarop een vrouw haar eerste kind krijgt op 30 jaar. Verder krijgen vrouwen minder kinderen dan in ontwikkelingslanden, en ze geven minder vaak en minder lang borstvoeding vergeleken met vrouwen in ontwikkelingslanden. Al deze factoren zorgen ervoor dat een vrouw veel meer menstruaties doormaakt. Men schat dat een Westerse vrouw ongeveer 450 keer menstrueert in haar leven. Vrouwen in ontwikkelingslanden krijgen veel jonger kinderen, ze krijgen er meer, en ze geven langer borstvoeding. Die vrouwen menstrueren ongeveer 40 keer in hun leven. Dit gegeven zou een verklaring kunnen zijn voor het vaker voorkomen van endometriose in de Westerse wereld.




terug verder




Endometriose de baas!



Auteur(s) : Annemiek Nap, Bianca De Bie, Thomas DHooghe
Prijs : € 14,95
ISBN : 9789491549731