Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Dr. Annemiek Nap, Dr. Wim Willemsen en Prof. dr. Thomas D'Hooghe
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
De verschijnselen van endometriose

De verschijnselen van endometriose zijn zeer divers. Volgens sommigen heeft iedere vrouw wel een beetje baarmoederslijmvlies op plaatsen buiten de baarmoeder, maar geeft dit niet bij alle vrouwen aanleiding tot klachten. Er zou dus een verschil kunnen zijn tussen het verschijnsel endometriose (de aanwezigheid van baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder) en de ziekte endometriose (de aanwezigheid van baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder en klachten daarvan).

Geen typische endometrioseklachten
Omdat endometriose op veel verschillende plaatsen in de buik kan voorkomen, kan er ook een uitgebreid scala aan klachten en verschijnselen optreden. Klachten kunnen ook in allerlei maten van ernst voorkomen. Niet iedereen heeft alle klachten die bij endometriose kunnen optreden, en er bestaat geen ‘typische endometrioseklacht’.
Doordat endometriose zich op zo veel verschillende manieren kan presenteren, is het voor artsen vaak moeilijk om de juiste diagnose te stellen. Het komt voor dat een vrouw jarenlang rondloopt met haar klachten en naar allerlei artsen verwezen wordt zonder dat die herkennen dat de vrouw endometriose heeft. De oorzaak van de klachten kan bijvoorbeeld ook gezocht worden in darmproblemen, reden voor belastende darmonderzoeken. Wanneer geen afwijkingen gevonden worden, wordt soms gezegd dat een vrouw maar met deze klachten moet leren leven, of dat de klachten ‘tussen de oren’ zitten. Er zijn helaas nogal wat vrouwen met buikpijnklachten op basis van niet-onderkende endometriose, die niet serieus genomen worden. Dit gegeven alleen kan aanleiding geven tot veel psychische spanningen, problemen in een relatie of op het werk.

Veel voorkomende klachten en verschijnselen van endometriose zijn:
- Buikpijn
- Problemen bij seks
- Klachten bij ontlasting
- Klachten bij plassen
- Verminderde vruchtbaarheid
- Moeheid
- Opgeblazen gevoel
- Stemmingswisselingen
- Hoofdpijn

Pijn
De belangrijkste klacht van vrouwen met endometriose is pijn. Het slijmvlies in de baarmoeder wordt iedere maand opgebouwd en vervolgens tijdens de menstruatie afgestoten. Het baarmoederslijmvlies dat buiten de baarmoeder zit, maakt dezelfde processen door van maandelijkse opbouw en afbraak. Doordat deze processen normaal gesproken niet buiten de baarmoeder voorkomen, ontstaat er irritatie van het weefsel dat om de endometriosehaarden heen zit. Deze irritatie kan weer leiden tot een ontstekingsreactie. Zo’n ontstekingsreactie veroorzaakt pijn. Een onsteking kan bovendien aanleiding geven tot de vorming van verklevingen. Verklevingen zijn bindweefselstrengen die zich vormen tussen verschillende organen in de buik, of tussen een orgaan en de buikwand. De verklevingen op zich kunnen ook weer pijn veroorzaken.

Chocoladecyste
Een andere oorzaak van pijn is de aanwezigheid van een endometriosecyste op een eierstok, zeker als dit samengaat met vergroeiingen tussen eierstok, eileider en bekkenwand. Als zo’n cyste onder spanning staat, kan dat voor pijn zorgen. Wanneer hij barst komt de inhoud van de cyste, meestal oud bloed, in de buikholte terecht. Hierdoor wordt het buikvlies geprikkeld en ontstaat acuut een pijnlijke buik. In zeldzamere gevallen treedt een buikvliesontsteking op wanneer een chocoladecyste gesprongen is.

Ergste klachten
Diepe endometriose veroorzaakt over het algemeen de ernstigste klachten. Soms groeien zenuwvezels in een endometriosehaard in, waardoor zo’n haard erg veel pijn veroorzaakt.

Deze pijn neemt nog toe wanneer de endometriosehaard aangeraakt wordt, bijvoorbeeld bij het dragen van een tampon, bij inwendig onderzoek of bij seks. De pijn treedt vooral op wanneer er endometriose aanwezig is in de ruimte tussen de vagina en het laatste stukje van de darm, dus in het septum rectovaginale. Ook endometriose in de holte die daar net boven ligt, en die het cavum Douglasi genoemd wordt, is berucht vanwege de ernstige pijn.
Het kan ook gebeuren dat endometriosehaarden doorgroeien tegen andere organen van het lichaam aan. Wanneer een endometriosehaard tegen een zenuwbaan aangroeit die bijvoorbeeld naar het been of de rug gaat, kan de pijn uitstralen naar die gebieden. Ook kan er (gedeeltelijke) uitval van die zenuwen optreden door de druk van een endometriosehaard.

Microscopische weergave van een endometriosehaard met een zenuw er vlakbij. Zo kan endometriose eruitzien als het door een microscoop wordt bekeken. Een endometiosehaard bestaat uit klierweefsel en uit steunweefsel (stroma genoemd). In deze figuur is duidelijk een zenuw zichtbaar die in de endometriosehaard is gegroeid.




Verloop van klachten
Meestal begint de pijn bij vrouwen die al een aantal jaren menstrueren. Eerst is er vooral pijn tijdens de menstruatie (dysmenorroe), als het baarmoederslijmvlies wordt afgestoten. Bij veel vrouwen met endometriose blijft dit zo, maar bij anderen neemt de pijn in de loop van de jaren ernstiger of langduriger vormen aan. Tijdens het verloop van de ziekte treedt de pijn soms steeds vroeger in de cyclus op. Soms is er zelfs een chronische pijn, die verergert tijdens de menstruatie. Vrouwen met endometriose vertellen over de pijn die zij ervaren in termen als constant, zeurend, drukkend, diep, vervelend, zwaar. Ze voelen de pijn in de hele onderbuik, tussen de navel en het schaambeen.
Er is geen relatie tussen de ernst van de endometriose en de ernst van de pijn. Vrouwen met zeer ernstige endometriose kunnen volledig klachtenvrij zijn, waar vrouwen met slechts geringe endometriose ernstige klachten kunnen hebben. De diepte van de doorgroei van endometriose in onderliggende weefsels is wel gerelateerd aan de ernst van de pijn: hoe dieper de ingroei, hoe ernstiger de pijn. Verder hangt de ernst van de klachten af van de plaats waar de endometriose zich bevindt. Endometriose op de ophangbanden van de baarmoeder en diepe endometriose veroorzaken vaak veel pijn.
Het natuurlijk beloop van onbehandelde endometriose is zo, dat bij ongeveer 60% van de vrouwen met endometriose verergering van de ziekte zal optreden in de loop van de tijd, bij 30% blijft de ziekte stabiel, en bij 10% treedt spontane verbetering op. Overigens verminderen na de overgang de klachten bij de meeste vrouwen.

Problemen bij seks
Veel vrouwen met endometriose hebben pijn bij seks. In medische termen wordt pijn bij seks dyspareunie genoemd. Met name diepe endometriose veroorzaakt deze klachten. De pijn is vooral aanwezig bij het doorstoten van de penis (diepe dyspareunie). Tijdens seks komt de penis tegen de baarmoedermond aan, en tegen de onderkant van de vaginawand waar de darm dicht tegen de vagina aan ligt. Dit is het gebied van het septum rectovaginale, waar de diepe endometriose voorkomt. Door de aanraking van de endometriosehaarden treedt irritatie op en kan een eventueel aanwezige ontstekingsreactie worden geprikkeld. Hierdoor kan seks erg pijnlijk zijn. Soms is de pijn zelfs zo hevig dat het gewoon onmogelijk is om seks te hebben wanneer er diepe endometriose zit. Hetzelfde geldt voor het gebruiken van tampons.
Wanneer de vrouw bij seks eenmaal pijn heeft ervaren, kan ze bewust of onbewust haar bekkenbodemspieren gaan aanspannen als ze een volgende keer seks probeert te hebben. Dit aanspannen wordt veroorzaakt door angst voor de pijn. Maar door het aanspannen zal ze vervolgens opnieuw pijn hebben, omdat het moeilijker is om de penis in de vagina te brengen als de bekkenbodemspieren aangespannen zijn. Door de pijn nemen vervolgens de zin in seks en de opwinding af, en wordt de vagina minder vochtig. Al deze processen versterken dan weer de pijn en de angst. Er kan op die manier een vicieuze cirkel van pijn en angst ontstaan die moeilijk te doorbreken is. Het gevolg kan zijn dat een vrouw probeert om seks te vermijden.
Het is soms moeilijk om over problemen bij seks te praten, omdat het onderwerp gevoelig ligt of omdat men niet gewend is het erover te hebben. Ook schaamtegevoelens kunnen een rol spelen, of het niet willen kwetsen van de partner. Onbegrip van de kant van de partner kan hiervan het gevolg zijn, vooral wanneer hij (of zij) niet weet waarom seks voor de vrouw niet prettig is. De ervaring leert dat de relatie tussen partners onder druk kan komen te staan wanneer zulke problemen niet worden besproken. Aan de andere kant blijkt vaak dat de partner veel begrip kan opbrengen voor de gevoelens van de vrouw wanneer de problemen zijn uitgesproken. Hij of zij zal dan van alles willen doen om haar te helpen weer van seks te genieten. Seksuologische begeleiding kan hierbij een goede ondersteuning geven.

Vicieuze cirkel van pijn en angst waardoor seksuele problemen kunnen ontstaan.


Andere klachten van endometriose, zoals moeheid en hoofdpijn, kunnen een indirecte rol spelen bij het ontstaan van seksuele problemen. Ook wanneer deze klachten de reden zijn voor een verminderde zin in seks is het belangrijk om dat met de partner te bespreken en samen naar oplossingen te zoeken. Ten slotte kan ook een onvervulde kinderwens de seksuele relatie onder druk zetten. Seks wordt dan alleen nog maar geassocieerd met het tot stand moeten brengen van een zwangerschap. Een paar voelt zich vaak gedwongen om binnen de vruchtbare periode van de maand een aantal keren seks te hebben. Dat kan de zin in spontane seks negatief beïnvloeden, waardoor een stel er niet meer van kan genieten.

Klachten bij ontlasting
Als endometriose tegen de darm aandrukt, kan dit de ontlasting bemoeilijken. De druk van de endometriosehaard tegen de darmwand kan een aandranggevoel voor ontlasting geven zonder dat er ontlasting zit. Dit noemen we loze aandrang. Vrouwen melden dat deze klacht vooral voorkomt tijdens de menstruatie, maar er zijn ook vrouwen die het gevoel van loze aandrang buiten de menstruatie rapporteren.
Endometriose kan ook ingroeien in de wand van de dikke darm. Hierdoor wordt de holte van de darm verkleind en kan de ontlasting minder makkelijk door de darm naar buiten worden getransporteerd. Dit kan tot obstipatie leiden, afgewisseld door perioden van dunne ontlasting, en kan veel krampen tot gevolg hebben. Tevens kunnen klachten optreden als een pijnlijke, moeilijke of slijmerige ontlasting. Deze klachten treden vooral op tijdens de menstruatie, maar soms ook buiten de menstruatie om. In zeldzame gevallen kan endometriose door het darmslijmvlies groeien, waardoor bloedverlies via de anus kan optreden. Ook voor deze klacht geldt dat hij vooral tijdens de menstruatie optreedt, maar soms ook daarbuiten.
Wanneer een vrouw zich met deze klachten bij een arts meldt, kan het moeilijk zijn om de diagnose endometriose te stellen. Ook andere aandoeningen kunnen immers dit soort klachten veroorzaken, zoals ziektes van de darmen die gepaard gaan
met ontstekingen. Om een darmafwijking aan te tonen, zal de arts meestal een darmonderzoek (laten) doen, waarbij een cameraatje via de anus in de darm wordt gebracht. Zo is het mogelijk om de binnenkant van de darm te bekijken. Maar wanneer er sprake is van endometriose, wordt bij een dergelijk onderzoek meestal niets afwijkends gevonden.

Klachten bij plassen
Een endometriosehaard kan ook tegen de blaas aandrukken. Hierdoor kunnen pijnklachten ontstaan bij het plassen. Verder kan loze aandrang voor urine optreden. Als de endometriose ook nog doorgroeit in de blaas, kan hierdoor bloedverlies bij de urine ontstaan. Dit gebeurt meestal tijdens de menstruatie, maar soms ook daarbuiten. Bovengenoemde klachten hebben echter vaak een andere oorzaak dan endometriose, bijvoorbeeld een blaasontsteking.

Verminderde vruchtbaarheid
Wanneer een stel gedurende een jaar probeert zwanger te worden zonder dat die pogingen succes hebben, spreken we van verminderde vruchtbaarheid. Vrouwen met endometriose kunnen verminderd vruchtbaar zijn en verminderde vruchtbaarheid is bij sommige vrouwen ook het eerste teken van endometriose. Bij ongeveer 1 op de 3 vrouwen wordt de diagnose endometriose dan ook gesteld wanneer men in het ziekenhuis onderzoek doet vanwege een onvervulde kinderwens. Bij hen staan klachten van pijn soms minder op de voorgrond, maar uiteraard is het mogelijk dat endometriose zowel leidt tot verminderde vruchtbaarheid als tot onderbuikpijn.
Het is niet precies bekend waarom endometriose tot een verminderde vruchtbaarheid kan leiden. Soms spelen verklevingen die optreden bij ernstige endometriose een rol. Verklevingen kunnen ervoor zorgen dat de eierstok en de eileider niet goed tegen elkaar aan liggen. Als er dan geen goed contact is tussen eierstok en eileider kan de eicel na de eisprong niet in de eileider terechtkomen. En de zaadcel kan niet door de eileider heen bewegen. Op deze manier kan geen bevruchting plaatsvinden.
Over andere oorzaken van een verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen met endometriose bestaat minder duidelijkheid. Misschien zijn de eicellen van vrouwen met endometriose van mindere kwaliteit, of is de mogelijkheid voor een bevruchte eicel om in te nestelen in het baarmoederslijmvlies minder goed. Een andere mogelijke oorzaak is de afweer van vrouwen met endometriose, die anders zou kunnen zijn vergeleken met vrouwen zonder endometriose. In het hoofdstuk ‘Gevolgen van endometriose voor de vruchtbaarheid’ gaan we dieper in op mogelijke vruchtbaarheidsproblemen bij vrouwen met endometriose.

Moeheid
Vrouwen die endometriose hebben klagen opvallend vaak over moeheid. Moeheid is normaal na langdurige lichamelijke of psychische inspanning. Abnormale moeheid, dus moeheid die optreedt na geringe inspanning, komt voor bij allerlei ziekten. Moeheid is dus een aspecifieke klacht. Sommige vrouwen met endometriose klagen over ernstige vermoeidheid. Bij anderen staat juist het chronische karakter ervan op de voorgrond. Op dit moment is nog niet bekend wat de oorzaak is van vermoeidheid bij vrouwen met endometriose. Een mogelijke verklaring is dat veel pijn of chronische pijn aanleiding kan geven tot vermoeidheid.

Andere klachten
Vrouwen met endometriose noemen ook een aantal andere klachten, waarvan niet precies bekend is waarom die klachten nu juist bij hen zo veel voorkomen. Vrouwen met endometriose rapporteren vaak stemmingswisselingen en hoofdpijn. De exacte relatie tussen deze klachten en endometriose is niet bekend. Net als bij vermoeidheidsklachten kan gedacht worden aan een relatie met pijn. Een andere mogelijke verklaring zou kunnen zijn dat vrouwen met een niet onderkende endometriose, klachten van stemmingswisselingen en hoofdpijn ontwikkelen als reactie op stress.




terug verder




Endometriose de baas!



Auteur(s) : Annemiek Nap, Bianca De Bie, Thomas DHooghe
Prijs : € 14,95
ISBN : 9789491549731