Hartelijke dank voor uw bijdrage


Auteur:
Drs. Rob Rodrigues Pereira
 
In samenwerking met :  



lettergrootte: A  A  A
Behandeling

ADHD is mede in verband met het voorkomen in gezinnen en families bij uitstek een aandoening waar een zogenaamde 'systeembehandeling' nuttig is, dat wil zeggen waar de hele omgeving van uw kind (uw gezin, verdere familie, school) betrokken zou moeten worden in de diagnostiek en de behandeling. Ook als gezinsleden zelf geen ADHD hebben, is de impact van de aandoening vaak groot. Uit een recent onderzoek bleek dat een groot deel van de ouders hun werk heeft moeten aanpassen. Ook komt er in gezinnen met een ADHD'er meer stress, sociale isolatie en depressie voor. Als alleen uw kind behandeld wordt, terwijl u als ouder zonder dit te weten ook ADHD heeft, is dat een gemiste kans, zowel voor uw kind als voor u. Ook wordt uw kind eens volwassen en het kan dan nog steeds last hebben van zijn aandoening. Wij kunnen nog niet voorspellen wie de problemen zal houden en wie geleidelijk een normaal leven kan opbouwen zonder behandeling. Hyperactiviteit en impulsiviteit nemen in de puberteit meestal sterk af, maar negentig procent van de patiënten blijft (in meerdere of mindere mate) ongeconcentreerd en chaotisch. Ook is het nog niet te voorspellen of eventuele kinderen dezelfde aandoening zullen krijgen. Als u in uw gezin een kind met ADHD heeft, is het dus verstandig de andere gezinsleden ook te begeleiden en goed voor te lichten.
Het gaat lang niet altijd mis met ADHD'ers: sommigen worden bekende cabaretiers, geslaagde zakenlieden of wetenschappers. Voorbeelden van groten der aarde van wie men denkt dat het ADHD'ers waren, zijn: Churchill, Mozart (had mogelijk ook nog dyslexie), Einstein. Zij waren buitenbeentjes, zijn blijven zitten op de lagere school of werden van school gestuurd. In het vakgebied waar zij goed in waren, zijn zij uiteindelijk zéér geslaagd.

Bewezen juiste behandeling
Als ouder van een kind met ADHD hoort u wellicht nogal eens: geef dat kind maar eens een paar dagen aan mij, dan zul je zien dat er geen problemen (meer) zijn. Dit kan natuurlijk weleens helpen bij gedragsproblemen die worden veroorzaakt door een chaotische opvoeding en ook kan een ADHD'er bij een een-op-een-situatie veel beter tot zijn recht komen. Maar er is ook een bewezen juiste behandeling waar het kind en de volwassene veel baat bij kan hebben.

De MTA-studie
De MTA-studie is een gezaghebbend onderzoek waar een aantal gegevens uit gekomen is, dat de behandeling van ADHD een meer wetenschappelijke basis heeft gegeven. In 1999 werden 579 kinderen met ADHD en hun gezinnen gedurende een jaar intensief behandeld en begeleid zoals dat alleen in een experimentele situatie mogelijk is. Er werden vier behandelgroepen gemaakt: een groep zonder speciale maatregelen, een groep met gedragstherapie, een groep met gedragstherapie en medicatie (Ritalin) en een groep met medicatie zonder gedragstherapie. Wel was er bij alle groepen aandacht voor psycho-educatie (leren over je ziekte).
De uitkomsten van het onderzoek waren: niets doen hielp niet, gedragstherapie hielp maar even, medicatie en gedragstherapie werkten goed, en medicatie alleen werkte vrijwel even goed. Conclusie: medicatie is een van de belangrijkste behandelingen. Gedragstherapie alléén voegt maar weinig toe.
Hoewel er natuurlijk veel commentaar is gekomen op de opzet en de uitkomsten van dit onderzoek worden de resultaten wel als belangrijke aanwijzingen gezien voor het feit dat veel energie gestopt moet worden in psycho-educatie en het goed instellen op medicatie, en dat gedragstherapie niet meer als eerste keuze geldt. Psychologen die gewend waren de eerste maanden te gaan oefenen met ADHD'ers om hen te leren hun gedrag te veranderen, hebben hier erg aan moeten wennen (en zijn hier nog niet allemaal aan gewend). Het principe is echter logisch als je bedenkt dat bij ADHD een tekort opgevuld moet worden voordat je extra maatregelen kunt nemen. Dit is vergelijkbaar met eerst je bril opzetten voordat je begint te oefenen met lezen en niet eerst blijven oefenen hoewel je eigenlijk de letters niet eens goed ziet.

Medicatie en gedragstherapie gecombineerd
De patiënt (en de hulpverlener) moet verder leren dat er sprake is van een tekortsziekte (aan dopamine of aan andere neurotransmitters) net als bij suikerziekte (tekort aan insuline). Dus eerst insuline (medicatie) toedienen, en dan natuurlijk ook psycho-educatie en dieetadviezen geven. Eerst drie maanden dieet proberen, is bij suikerziekte niet zinvol en zelfs levensgevaarlijk (dit is overigens wel verantwoord bij te dikke mensen met ouderdomssuiker, diabetes type 2). Er is natuurlijk wel een verschil: bij onthouden van insuline aan een patiënt met diabetes zal de patiënt snel ontregeld raken en ziek worden, uitdrogen of zelfs overlijden. Bij een patiënt met ernstige ADHD zal stoppen met medicatie ook snel leiden tot ontregeling, maar dan vaker op sociaal gebied: toenemende ruzie, storend gedrag in de klas, slechte werkprestaties, gevaarlijk gedrag in het verkeer en dergelijke. Dat dit ernstige symptomen zijn, is duidelijk, maar ze leiden natuurlijk niet tot de dood. Een betere vergelijking bij schoolkinderen is dan ook het afpakken van de bril of het gehoorapparaat van kinderen die slechtziend of doof zijn. Zij moeten dan zonder hulpmiddelen bij de les blijven en goede prestaties leveren. Het is niet eerlijk om uw kind naar school te sturen met de mededeling: doe maar goed je best, maar je krijgt je leesbril niet mee. Als uw kind een afwijking heeft van -15 ziet het immers niets zonder bril of lenzen.

Drie soorten aanpak
We onderscheiden een aantal stappen in de aanpak van uw kind met ADHD:
* Psycho-educatie
* Medicatie
* Vormen van gedragstherapie

Voor volwassenen bestaat behandeling uit dezelfde onderdelen: psycho-educatie, medicatie en gedragstherapie. Vaak is een coach en lotgenotencontact ook zinvol.
In dit hoofdstuk komen overigens alleen de psycho-educatie en de gedragstherapie aan de orde. De behandeling met medicatie wordt in het volgende hoofdstuk uitgebreid uit de doeken gedaan.

Psycho-educatie
Psycho-educatie is de eerste stap in de behandeling. Het betekent voorlichting over de aard van de aandoening en over de manier van aanpak. Het moet u of uw kind duidelijk zijn dat ADHD een hersenfunctiestoornis is. Ook moet u worden uitgelegd dat de omgeving een grote invloed heeft op de symptomen en dat medicatie bij veel patiënten een belangrijk en, in goede handen, veilig deel van de behandeling is. Hierbij moeten de vooroordelen die u mogelijk koestert tegen medicatie weggenomen worden, dat wil zeggen dat men u op een eerlijke en duidelijke manier de werking moet uitleggen en de onnodige moet angst wegnemen voor bijwerkingen zoals groeiremming, karakterverandering en verslaving.
Onder psycho-educatie hoort ook het uitleggen van de invloed van opvoeding, sociaal milieu en omgeving op de verschijnselen van ADHD. Duidelijkheid hierover is van het grootste belang. In een chaotische omgeving, bij verjaardagspartijtjes, in een drukke klas, of thuis als de televisie aanstaat tijdens het eten terwijl er ruzie wordt gemaakt tussen de kinderen, zal uw meest kwetsbare kind het meeste last hebben van ontregeling. Dat wil zeggen impulsief of boos reageren, druk gaan doen. Het is dan ook van belang te streven naar de 3 R'en: Ritme, Regelmaat en Rust.
Ritme en regelmaat zijn belangrijk voor iedereen, maar speciaal voor kinderen met een slecht tijdsbesef zoals kinderen met ADHD en PDD-NOS. Zij hebben behoefte aan eten op dezelfde tijd, bedrituelen met vaste bedtijd. Ook opstaan op dezelfde tijd is zinvol. Voorspelbaarheid is hierbij ook belangrijk: het aankondigen van familiebezoek, bezoek aan fysiotherapeut of logopedist moet tijdig en consequent worden gedaan. Voldoende rust in huis, zo mogelijk in een-op-een-situaties is belangrijk. Dus niet de televisie aan, speelgoed over de vloer, schreeuwen tegen elkaar omdat de afstand te groot is. Naast deze algemene maatregelen is medicatie ook vaak van groot belang, dit wordt in het volgende hoofdstuk besproken.

Duidelijke grenzen aangeven
Maar er zijn nog meer zaken die de revue passeren. Zo moet u als ouders wat betreft de opvoeding op één lijn zitten, zodat voor uw kind duidelijk is waar de grenzen liggen waar hij absoluut niet overheen mag. Het is niet goed vage of wisselende grenzen aan te bieden, want uw kind heeft juist veel behoefte aan structuur. De grenzen moeten echter wel haalbaar zijn. Als uw kind bijvoorbeeld echt niet aan tafel kán blijven zitten, maar hij moet het toch, dan leidt dit elke dag tot ruzie aan tafel. Niemand heeft hier wat aan. Uw kind leert niets (hij weet het al, maar kan het niet) en u als ouders bent boos of verdrietig. Een betere afspraak is dan bijvoorbeeld: als je klaar bent met eten, mag je van tafel, maar je gaat ergens anders spelen of televisie kijken zonder ons verder te storen. Het is goed om de grenzen van tevoren duidelijk af te spreken, dan kan er geen onduidelijkheid zijn over de sancties die volgen op overtredingen.

Positieve aandacht
Als uw kind ADHD heeft, kan het vaak niet meer dan een opdracht tegelijk uitvoeren of onthouden. Dat betekent dat u en leerkrachten niet moeten blijven proberen dit toch van hem te eisen want dit leidt zeker tot frustraties van beide kanten. Zoals ieder kind (en elke volwassene) behoefte heeft aan positieve aandacht en waardering, heeft juist uw ADHD-kind extra complimenten nodig. Zijn hele leven lang heeft hij al last van negatieve aandacht en straf. Prijzen, en wel direct nadat hij iets goed heeft gedaan is belangrijk. Dit blijkt ook beter te helpen dan prijzen aan het eind van de dag. Dit geldt bij ADHD'ers niet alleen voor moeilijke of belangrijke taken die goed zijn gedaan, maar ook voor eenvoudige dingen zoals tas pakken, op tijd de deur uitgaan naar school, jas niet binnenstebuiten aan, brood niet vergeten, gymspullen bij zich. Sinds kort is bekend dat dit ook met speciale scans te zien is in de hersenen. Direct prijzen helpt, traag prijzen niet. Bovendien is het aanleren van goede eigenschappen gemakkelijker dan het afleren van slechte!

Ook op school
Dit alles geldt niet alleen thuis. Ook op school is het belangrijk dat de leerkracht van uw kind alle eerdergenoemde zaken probeert, hoewel het met een grote klas zeker niet gemakkelijk zal zijn. ADHD-leerlingen vallen ook onder het WSNS-beleid (Weer Samen naar School). Dat wil zeggen dat de school moet proberen extra zorg aan uw kind te besteden zodat het niet naar het SBO ('Cluster 4'-school voor Speciaal Basisonderwijs, vroeger LOM of MLK) hoeft. Soms lukt dat, soms heeft de ADHD'er behoefte aan nog meer structuur in een kleinere klas en is dan wel beter af op het SBO.
Er bestaat een cursus voor leerkrachten (Omgaan met drukke kinderen in de klas) en sommige leerkrachten hebben geleerd hoe ze met hun ADHD-leerlingen het beste kunnen omgaan. Structuur, rust, duidelijkheid, heldere afspraken, vaste regels, één opdracht tegelijk geven, benadrukken van positieve punten, geven van interessante en afwisselende opdrachten, snel prijzen en een prettige werksfeer creëren, zijn belangrijke thema's. Zij moeten ook proberen te zorgen voor een rustige plaats in de klas met meer supervisie op het werk, ze moeten helpen de kinderen aan het werk te zetten, af en toe het kind een klusje laten doen en ze moeten ervoor zorgen dat er reserveboeken op school liggen. Uiteraard moeten ze ook goed contact met u onderhouden.

Uitleg over medicatie
Bij psycho-educatie hoort ook uitleg over de medicatie. Velen van u hebben via internet of van andere ouders van kinderen met ADHD vaak al veel over de verschillende soorten medicatie gehoord, maar dit kan gekleurde en foutieve informatie zijn. Als je niet goed begrijpt hoe deze medicijnen precies werken, wat de bijwerkingen zijn of hoe je ze moet doseren, dan kun je ze niet optimaal gebruiken. Voor de behandeling met medicijnen verwijs ik naar het volgende hoofdstuk.
Bij volwassenen hoort bij psycho-educatie ook nog het verwerken van schuldgevoelens of rouwverwerking om de gemiste diagnose en kansen in het leven, het vinden van een nieuw evenwicht in de soms verstoorde relatie, zelf structureren van het leven, zoeken naar nieuwe mogelijkheden voor studie. Ook aan de partner van de patiënt moet aandacht besteed worden, net als aan de andere kinderen in het gezin. Soms is hierbij een gezinscoach nuttig.

Gedragstherapie
Wij weten dat effecten van medicatie op scans te zien zijn, maar we weten ook dat beïnvloeding van gedrag eveneens op scans is waar te nemen. Kennelijk veroorzaakt beïnvloeding van gedrag dus een chemisch proces in de hersenen. Dit wordt niet na elk gesprek gemeten, maar het is ontdekt bij speciaal wetenschappelijk onderzoek bij ratten.
Ook is bekend dat uitgebreide en intensieve gedragstherapie (dit is eigenlijk het voortdurend oefenen van gewenst gedrag) niet lang hielp. Er was vaak wel een tijdelijke verbetering, maar deze verdween al snel. Een probleem met de eerdergenoemde MTA-studie was natuurlijk dat niet alle kinderen hetzelfde zijn. Elk kind is een individu en waarschijnlijk heeft elk kind ook zijn eigen behandelmethode nodig. Dat wil zeggen dat het bij een kind met een ernstiger vorm van ADHD moeilijker zal gaan dan bij een kind dat slechts lichte symptomen vertoont. En net zo zal de behandeling bij een kind met combinaties van afwijkingen ook niet altijd hetzelfde kunnen zijn. Bekend is wel dat gedragstherapie beter werkt mét medicatie, vergelijkbaar met het oefenen van lezen mét bril of woordjes leren met gehoorapparaat.
Er bestaat een geleidelijke overgang tussen psycho-educatie en gedragstherapie. Oefenen in groepen met ouders is ook uitgebreide voorlichting over de manier waarop je met je kennis over de aandoening moet omgaan (dit heet ook wel mediatietherapie, behandeling van het kind via de ouders). Oefenen van kinderen in groepen is ook leren wat de ziekte betekent en hoe je je moet gedragen. Dit lijkt weer wat op SOVA-training, het oefenen met sociale vaardigheden. Ook beïnvloeding door de leerkracht is van belang, maar ook dit is meer psycho-educatie dan echte gedragstherapie. Vaak moeten deze behandelingen lang worden doorgezet, omdat de 'kennis' snel blijkt weg te zakken, vergelijkbaar met het aanleren van muziek: je kunt dit ook niet in twintig lessen leren! Je moet blijven oefenen. Dit is voor veel mensen onhaalbaar en duur.
Bij zeer moeilijke kinderen, die vaak een combinatie van afwijkingen hebben, is opname of dagbehandeling met een combinatie van medicatie en gedragstherapie zinvol. Ook de ouders doen dan mee met een oudercursus waar wederom psycho-educatie en mediatietherapie wordt gegeven.




terug verder




ADHD en nu

Auteur(s)
Rob Rodrigues Pereira

Prijs: € 19,95
ISBN: 9789021550404

ADHD en nu


Een duidelijk, informatief boek over de dagelijkse praktijk van ADHD. Van het de verschijnselen en oorzaken tot de behandeling.

Auteur(s) : Rob Rodrigues Pereira
Prijs : € 19,95
ISBN : 9789021550404