Hartelijke dank voor uw bijdrage


Trefwoorden
Spreekuur Thuis bevat een voortdurend groeiend woordenboek met de omschrijving van medische termen.


 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z   


Trefwoord Omschrijving Gerelateerde thema's
ß-cellende cellen die insuline maken. Ze bevinen zich in de Eilandjes van Langerhans in de alvleesklier 
sacrocolpopexieoperatie waarbij via de buik met een kunststofmatje de top van de vagina (of de baarmoeder) aan het onderste deel van de wervelkolom wordt bevestigdProlaps 
sacrospinale fixatie operatie via de vagina waarbij de baarmoeder of vaginatop wordt opgehangen Prolaps 
sandwichtherapiebehandeling waarbij de operatie plaatsvindt tussen twee series chemotherapieEierstokkanker 
SanerenLetterlijk: gezond maken. Bij allergie verstaat men onder saneren het vermijden van zoveel mogelijk prikkels die een allergische reactie kunnen opwekken. Bij iemand die allergisch is voor de huisstofmijt betekent dit bijvoorbeeld het aanpassen van de inriAstma, Allergie bij kinderen 
SaprofietPlantaardig organisme dat leeft van dode organische stof. 
sarcoïdoseziekte met vorming van granulomen op een of meer plaatsen in het lichaam schizis gespleten lip en/of verhemelteHypofyseziekten 
SBOSpeciaal basisonderwijs: het vroegere LOM en MLK, scholen voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden.ADHD 
scala mediahet binnenste van de drie compartimenten van het binnenoor Alles over hoorproblemen 
Scerale lensGrote contaclens die over de hele voorkant van het oogoppervlak (hoornvlies en oogwit) reikt.Astma 
ScheelzienSituatie waarbij de oogassen ten opzichte van elkaar een zodanige hoek maken dat de beide ogen niet of moeilijk tegelijkertijd naar één punt kunnen kijken. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door een stoornis in de besturing van de oogspieren of door 
Scheelzien, latentDe neiging van een oog om niet evenwijdig aan het andere oog gericht te blijven, maar zodra er niet bewust meer naar iets gegeken wordt weer naar een bepaalde kant af te dwalen. Dit wordt ook wel forie genoemd. Wanneer het oog naar buiten toe afdwaalt spr 
scheikundede wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de samenstelling van de stoffen uit de (kleinste) elementen en de manier waarop deze met elkaar reacties en onderlinge verbindingen kunnen aangaan.Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
SchemertoestandToestand van bewustzijnsvernauwing waarin handelingen worden uitgevoerd die men zich later niet meer kan herinneren.Epilepsie 
SchildklierafwijkingenAfwijkingen van de schildklier kunnen we indelen in afwijkingen van de vorm en stoornissen in het functioneren. Beide aspecten kunnen uiteraard ook gecombineerd voorkomen, vandaar dat men goed naar beide aspecten moet kijken. De diagnostische mogelijkheden bij schildklieraandoeningen zijn divers.Schildklierafwijkingen 
SchimmelAparte groep organismen die zich onderscheidt van planten, doordat zij zelf geen organische stoffen kan maken en van dieren, doordat zij zich ongeslachtelijk kan voortplanten. Gisten en paddestoelen behoren tot de schimmelfamilie. 
Schizofrene spectrumSchizofrenie en alle psychiatrische aandoeningen die gelijken op schizofrenie bij elkaar genomen.Schizofrenie 
schizofrenieernstige psychiatrische ziekte die onder andere gepaard gaat met psychoseSchizofrenie, Dwangstoornissen 
schizoïde persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk het zich terugtrekken uit sociale relaties en een beperkt vermogen om zichzelf emotioneel te uiten Persoonlijkheidsstoornis en nu 
schizotypische persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk ongemak en onvermogen in sociale relaties en daarnaast vertekeningen in denken en waarnemen, en excentriek gedragPersoonlijkheidsstoornis en nu 
schoonmaakdwangvorm van een dwangstoornis waarbij de overdreven neiging om schoon te maken op de voorgrond staatDwangstoornissen 
Schors, sensibeleGebied in de grote hersenen waar de informatie vanuit de huid, de gewrichten en de spieren binnenkomt.Vaatlijden 
Schwabach, proef vanProef met een stemvork om de binnenoorfunctie van de onderzoeker te vergelijken met die van de te onderzoeken persoon. Hierbij wordt de aangeslagen stemvork voor het oor van de patiënt gehouden tot deze de toon niet meer hoort, waarna de onderzoeker de st 
ScintigrafieAfbeeldend onderzoek (scan) met behulp van radioactieve stoffen, zodat het af te beelden orgaan op de scan beter zichtbaar wordt.Schildklierafwijkingen 
ScleraHet oogwit, bestaand uit stevig bindweefsel dat de oogbol omsluit. 
sclerose verkalkingHart- en vaatproblemen 
ScorekaartEen hulpmiddel om in te schatten hoe groot de kans is dat iemand met risicofactoren aan een hart- of vaatziekte overlijdt. 
ScotoomUitval van een deel van het gezichtsveld, waardoor in het beeld van het aangedane oog als het ware een 'gat' zit. Dit valt pas op wanneer men de hand voor het gezonde oog houdt en dus alleen met het aangedane oog kijkt. 
Scotopisch zienSchemerzien; het zien door middel van de activering van de staafjes in het netvlies, waardoor we in zwart-wit zien en geen kleuren kunnen waarnemen. Dit in tegenstelling tot daglichtzien (fotoptisch zien) waarbij we met de kegeltjes kijken, waardoor we in 
ScreeningGestandaardiseerd onderzoek in een grote groep mensen naar mensen met een bepaalde aandoening. Ook het één persoon 'van top tot teen' onderzoeken zonder dat er sprake is van een bepaalde klacht wordt wel een screening genoemd (ook wel 'algehele check-up')Cholesterol 
seborrhoisch eczeemontsteking van de huid, gepaard gaande met roodheid en vettige schilfering op de plaatsen waar veel talgklieren zitten, zoals het voorhoofd 
seborroïschschilferachtigAnticonceptie 
second opinionletterlijk: tweede mening. Men raadpleegt voor hetzelfde probleem een tweede arts of specialist met het doel om diens zienswijze over de diagnose of behandeling te krijgen en te vergelijken met de eerder gestelde diagnoseManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
secretieuitscheiding Nierziekten 
SecretiefaseFase van de menstruele cyclus waarin de eicel is gesprongen en het baarmoederslijmvlies uitrijpt om zich voor te bereiden op een innestelend embryo. Ook wel luteale fase of uitrijpingsfase genoemd.Endometriose 
sectiokeizersnede Anticonceptie 
secundair (bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in onvoldoende stimulatie van de hormoonklier door een afwijking in de hypofyse Hypofyseziekten 
Secundair gegeneraliseerde aanvalSituatie waarbij een eenvoudige partiële aanval kan overgaan in een complexe partiële aanval en/of gegeneraliseerde aanval (tonisch-clonische (grote) aanval). De plaatselijke ontlading breidt zich dan uit tot de gehele hersenen (beide hersenhelften, linksEpilepsie 
Secundaire hypertensieHoge bloeddruk met een duidelijk aanwijsbare oorzaak, bijvoorbeeld hoge bloeddruk als gevolg van een nierziekte.Hoge bloeddruk 
secundaire hypertensie hoge bloeddruk waaraan een specifieke ziekte ten grondslag ligtHart- en vaatproblemen 
Secundaire preventieHet bestrijden van risicofactoren bij mensen die een hart- of vaatziekte hebben (gehad). 
SedatieHet toedienen van slaapmiddelen. 
sedativagroep geneesmiddelen van kalmerende geneesmiddelen of tranquillizersDwangstoornissen 
seizoensafhankelijkrelatie tussen het optreden van ziekteverschijnselen en de tijd van het jaar of het seizoen, zoals bij veel mensen met een allergische aandoening het geval is (bijvoorbeeld hooikoorts)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
Seksuele minianamnese voor erectiele disfunctieEen vragenlijst, die de dokter ter beschikking heef en die vragen bevat over het seksuele functioneren.Erectieproblemen 
seksuele minianamnese voor erectiele disfunctie vragenlijst die de dokter ter beschikking heeft en die vragen bevat over het seksuele functioneren  
Seksuele responscurveDe vaste lijn die de mate van seksuele opwinding aangeeft gedurende de seksuele activiteit.Erectieproblemen 
seksuele responscurve vaste lijn die de mate van seksuele opwinding aangeeft gedurende de seksuele activiteit 
selecteren, interpreteren en manipuleren van de werkelijkheid drie fases met een toenemend verlies van contact met de ander en met de realiteit. Selecteren doet iedereen; interpreteren en manipuleren van de werkelijkheid komt vaker voor bij mensen met persoonlijkheidsstoornis Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Selectief horenHet vermogen om de verschillende componenten van het geluid van elkaar te onderscheiden zoals bijvoorbeeld verschillende instrumenten afzonderlijk (tijdens een concert) of een gesprek met iemand kunnen voeren in een omgeving waar ook veel anderen praten ( 
sella turcicaTurks zadelHypofyseziekten 
seniele plaques amyloïd tussen de hersencellenDementie doet ook pijn 
SennosidenBestanddelen van de sennaplant die als contact-laxans (zie contact-laxantia) werken. 
SensibelDat deel van het zenuwstelsel dat zich bezighoudt met het ontvangen van informatie vanuit de zintuigen (zoals zien, horen, voelen, ruiken en proeven).Multiple Sclerose 
Sensibele schorsGebied in de grote hersenen waar de informatie vanuit de huid, de gewrichten en de spieren binnenkomt.Vaatlijden 
SensibilisatieHet ontwikkelen van allergische (IgE-)antistoffen gericht tegen bepaalde allergene stoffen als gevolg van herhaald contact met een stof waar iemand allergisch voor is.Allergie bij kinderen 
sensorhiermee kan continu de glucose worden gemeten. De sensor wordt onderhuids aangebracht en heet ook wel Continue Glucose Meting, oftewel CGM. De sensor kan diagnostisch (bijv. gedurende drie dagen via de diabetesverpleegkundige) of als therapeutische hulp (glucosetrends signaleren) worden ingezet. CGM wordt niet altijd vergoedDiabetes en nu 
septische abortusabortus of miskraam die gepaard gaat met een infectieAnticonceptie 
septo-optische dysplasieaanlegstoornis van de hersenen, die onder andere gepaard gaat met hypopituïtarismeHypofyseziekten 
septumtussenschot  
Septum rectovaginaleRuimte tussen de achterkant van de vagina en de voorkant van het laatste stuk van de darm (het rectum). Op deze plaats kan endometriose voorkomen.Endometriose 
serotoninestof (neurotransmitter) die in bepaalde delen van de hersenen nodig is voor het overbrengen van impulsen van de ene zenuw op de andere en waarvan een verstoord evenwicht onder andere kan leiden tot depressie, angst en dwangverschijnselenChronische pijn, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
sessieletterlijk 'zitting', bijeenkomst bijvoorbeeld in het kader van een therapieDepressief en nu 
sex hormone binding globulineeiwit waarin in het bloed de geslachtshormonen gebonden zijnHypofyseziekten 
SferischBolvormig, bijvoorbeeld de vorm van een brillenglas. 
SfincterKringspier, een spier dit bij samentrekking de opening kleiner maakt of geheel afsluit, bijvoorbeeld de kringspier in de anus, de uitgang van de maag of rond de pupil van het oog.Depressie 
SGLT (sodium = natrium-glucose-cotransporter)-2 remmerstabletten die de glucosespiegel verlagen door de uitscheiding van glucose via de urine te bevorderenDiabetes en nu 
SHBGsex hormone binding globulineHypofyseziekten 
SHBGsex hormone-binding globulin, een eiwit dat geslachtshormonen bindt en transporteert door het bloedAnticonceptie 
SheehanGedeeltelijke of gehele uitval van de hypofyse na een grote bloeding bij de bevalling. Sheehan is een Engelse arts.Schildklierafwijkingen 
Sheehan, syndroom vanhypofyse-infarct dat ontstaat tijdens een gecompliceerde bevalling met veel bloedverliesHypofyseziekten 
ShockToestand die ontstaat door te geringe bloedtoevoer naar de weefsels ten gevolge van ondervulling van het slagaderlijke systeem (bijvoorbeeld bloedverlies bij een ongeval) en/of verwijding van het aderlijke bloedvatstelsel. Vaak gaat het om een situatie waAllergie bij kinderen 
shuntverbinding tussen ader en slagaderNierziekten 
SIADHsyndrome of inappropriate ADH secretionHypofyseziekten, Hypofyseziekten 
SigmareceptorenEen van de receptoren (ontvangers) van eigengemaakte opiaten en van opiaten van buitenaf toegediend. Deze ontvangers zijn ook gevoelig voor andere stoffen.Chronische pijn 
SigmoïdVoorlaatste, S-vormige en nauwste deel van de dikke darm. 
SigmoïdoscopieEen onderzoek waarbij met een endoscoop, een soepele buis met verlichting, binnen in het voorlaatste deel van de dikke darm wordt gekeken. 
SildenafilViagra®, een fosfodiësteraseremmer, die wordt gebruikt om een erectiestoornis te behandelen.Erectieproblemen 
sildenafil (Viagra®) fosfodiësteraseremmer, die wordt gebruikt om een erectieprobleem te behandelen 
SiliconenlenzenContactlenzen vervaardigd uit siliconenrubber. Hebben goede optische eigenschappen en zijn zuurstofdoorlatend, maar laten zich moeilijk bevochtigen en bewerken tot contactlens. 
Silver-Russell, syndroom vanerfelijk syndroom, onder andere gepaard gaande met GHDHypofyseziekten 
simms classificatieeen risico-inventarisatie die in kaart brengt welke risico’s de patiënt loopt op het mogelijk ontstaan van een ulcus of meerdere ulcera (loopt van 0 tot 3) van de voetDiabetes en nu 
SimulatieHet bewust voorwenden van een klacht, bijvoorbeeld slechthorendheid als gevolg van het zich bewust afsluiten voor geluid. 
SimulatorOok Lokalisator. Een apparaat waarmee bestralingsvelden worden bepaald. Het apparaat kan de bewegingen van een bestralingsapparaat nadoen (simuleren). Ook kunnen er (röntgen)foto’s mee worden gemaakt.Kanker en radiotherapie 
sinus carvernosusruimte naast de hypofyse, gevuld met bloedvaten waardoor onder andere de zenuwen lopen die van belang zijn voor de oogbewegingenHypofyseziekten 
sinus petrosus inferiorsampling onderzoek waarbij bloedmonsters worden genomen uit de hypofyseaders bij de diagnostiek van het syndroom van Cushing Hypofyseziekten 
sinus sphenoidalisholte in het wiggebeen die ligt tussen de neus en het Turks zadelHypofyseziekten 
SinusknoopGroep cellen bovenin het hart die verantwoordelijk is voor het afgeven van elektrische stroompjes waardoor de hartspiercellen samentrekken en het hart kan pompen.Hoge bloeddruk 
SIREAfkorting van stichting ideële reclame.Manisch-depressieve stoornis 
Sjögren, ziekte vanauto-immuunziekte waarbij vooral de traan- en speekselklieren ontstoken zijn  
Sjögren, ziekte vanauto-immuunziekte waarbij vooral de traan- en speekselklieren ontstoken zijnNierziekten 
SlaapEen periodiek - meestal één keer per etmaal - optredende toestand van rust, die gepaard gaat met een verlaging van het bewustzijn en als gevolg waarvan men afgesloten is van de buitenwereld. Deze bewustzijnsverlaging is een normale toestand die (in tegens 
Slaap, klassiekeDe gewone slaap, bestaande uit vier slaapstadia met lichte en diepe slaapfasen, waarin geen snelle oogbewegingen voorkomen (daarom ook wel non-REM-slaap genoemd). Hierna volgt het vijfde slaapstadium waarin snelle oogbewegingen voorkomen (zie REM-slaap). 
Slaap, paradoxaleSlaapfase gekenmerkt door kleine golven in het EEG en een sterke verlaging van de spierspanning, waarin snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movements) voorkomen. Hiermee onderscheidt dezer slaapfase zich van de overige vier slaapfasen, waarin geen snelle oogb 
Slaap-apnoesyndroomHet tijdens de slaap ten minste vijf maal per uur gedurende minstens tien seconden plotseling stokken van de ademhaling, gevolgd door luidruchtig snurken. Hierdoor slaapt men slecht en is men overdag slaperig. 
Slaap-waakritmeBiologische klok; het inwendig ritme in het lichaam met een gemiddelde periode van ongeveer 24 uur waarin slapen en waken elkaar afwisselen en bepaalde schommelingen in de lichaamstemperatuur en de hormoongehalten van het bloed optreden. 
slaapdeprivatiehet kunstmatig onthouden van slaap met een therapeutisch doel, bijvoorbeeld bij de behandeling van mensen met een ernstige depressie. Wordt ook wel toegepast bij het vermoeden op epilepsie wanneer het EEG (onderzoek van de hersenactiviteit) geen afwijking vertoont, omdat een EEG na slaapdeprivatie bij mensen met epilepsie soms duidelijker afwijkingen vertoont dan een gewoon EEGManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
SlaapkwabTemporaalkwab; het aan de zijkant gelegen deel van de hersenen, die onder meer van belang is om aanwezige informatie uit het geheugen op te diepen. 
SlagaderBloedvat waarin bloed stroomt vanaf het hart naar de verschillende lichaamsdelen.Vaatlijden 
SlagaderverkalkingHet nauwer worden van de bloedvaten door opslag van vetachtige stoffen in de vaatwand.Vaatlijden 
slakkenhuisgehoorgang met zintuigcellen, in het binnenoorTinnitus, Alles over hoorproblemen 
SLESystemische Lupus Erythematosus, een ernstige auto-immuunziekte waarbij een groot aantal organen waar­onder de huid aangetast kunnen wordenNierziekten, Vitiligo 
slechthorendheid, ouderdoms-een geleidelijk ontstane vorm van slechthorendheid die zich op den duur bij vrijwel alle oudere personen voordoetOorsuizen 
slechthorendheid, perceptie-vorm van gehoorverlies dat begint in de lagere tonen, later neemt het gehoorverlies toe en wordt spraak steeds lastiger te verstaan 
slechthorendheid, psychogeneslechthorendheid als gevolg van het zich onbewust af willen sluiten voor onaangename situatiesOorsuizen 
SlechtziendheidOogafwijkingen waarbij de gezichtsscherpte 30% of lager is en die niet met normale brillen of contactlenzen zijn te corrigeren. 
SlijmverdunnersMedicijnen die dik, taai slijm vloeibaarder maken en toegepast worden bij mensen met longaandoeningen waarbij het slijm niet goed opgehoest kan worden.Astma 
SlijmvliesDe binnenbekleding van een hol orgaan, zoals mond of darm. Het oppervlak van slijmvlies bestaat uit een dun laagje cellen dat vochtig gehouden wordt door slijmklieren. 
small vessel disease disease aandoening die ontstaat door afwijkingen in de kleine bloedvaten die diep in de hersenen liggenDementie doet ook pijn 
SmettenRood verkleurd huidgebied in een huidplooi (bijvoorbeeld in een buikplooi of onder de borsten), vaak veroorzaakt door een gist die in een warme en vochtige omgeving goede omstandigheden vindt tot groei. 
smetvreesziekelijke angst om door vuil besmet te raken Dwangstoornissen 
SneeuwblindheidHoornvliesontsteking die ontstaat als gevolg van een overmaat van (ultraviolet) licht in de sneeuw. 
soaseksueel overdraagbare aandoeningAnticonceptie 
sociale fobieziekelijke angst voor contact met andere mensen Dwangstoornissen 
SODsepto-optische dysplasieHypofyseziekten 
SoftZacht (Engels), vaak gebruikt in de benaming voor zachte contactlenzen. 
Soft-colorsGekleurde zachte contactlenzen. 
soiling verlies van vocht en/of slijm uit de anusProlaps 
soloseteenzender en een ontvanger met inductielus, soloapparatuur wordt gebruikt om de afstand van de spreker tot de luisteraar te verkleinen en zo het verstaan te verbeteren Alles over hoorproblemen 
SomatisatiestoornisPsychische stoornis waarbij regelmatig lichamelijke klachten (vooral pijnklachten) worden aangegeven, waarvoor bij lichamelijk onderzoek geen oorzaken te vinden zijn en waarbij de patiënt uit angst voor een ernstige ziekte zich steeds opnieuw meldt voor o 
somatischlichamelijk, op lichamelijk gebiedDepressief en nu, Dwangstoornissen 
somatische mutatiegenetische verandering in enkele lichaamscellen of in tumorcellen en niet vanaf geboorte aanwezigEierstokkanker 
Somato Sensory Evoked PotentialsOnderzoek waarbij het sensibele deel van het zenuwstelsel (de gevoelszenuwen) wordt onderzocht. Hierbij wordt een de hand of de voet een kleine elektrische schok toegediend, waarna via elektroden op de hoofdhuid wordt gemeten hoe en wanneer deze toegedien 
somatostatinehormoon dat onder andere in de hypothalamus wordt gemaakt en de GH-productie door de hypofyse remtHypofyseziekten, Groeihormoontekort 
somatostatine-analooggeneesmiddel met een werking die lijkt op die van het hormoon somatostatineHypofyseziekten 
SomnambulismeLetterlijk: rondwandelen tijdens de slaap. Slaapwandelen komt voornamelijk bij kinderen tussen 6 en 12 jaar voor tijdens de diepe slaap voor in het begin van de nacht en is in de regel onschuldig. 
SOVA-trainingTraining op het gebied van sociale vaardigheden.ADHD 
spacinggeboortespreidingAnticonceptie 
SpanningsaanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
SpanningshoofdpijnHoofdpijn die kan optreden in aanvallen of die continu aanwezig kan zijn, meestal aan beide zijden van het hoofd. De pijn voelt aan als een band om het hoofd. Wordt ook wel tension headache genoemd.Chronische pijn 
spasme verkrampingHart- en vaatproblemen 
SpasmenTe krachtige samentrekkingen van de spieren, leidend tot krampende pijn. 
SpasmolyticaMedicijnen die een krampwerende werking bezitten. 
SpasticiteitVerhoogde spanning van spieren waardoor bewegingen moeilijk zijn. Komt bij een groot aantal ziekten van het zenuwstelsel voor en is geen ziekte op zich.Multiple Sclerose 
Spastisch bekkenbodemsyndroomHet op het moment dat de stoelgang moet komen niet kunnen ontspannen van de spieren rond de anus of zelfs aanspannen van deze spieren. Het wordt ook wel anisme genoemd en is een van de mogelijke oorzaken van obstipatie. 
Spastisch colonAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Spastische colitisAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Spastische dikkedarmAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
SpataderEen plaatselijke verwijding in een ader. 
Specifiek lgEAntistoffen die bij mensen met een allergie (overgevoeligheid) in het bloed aanwezig zijn en die gericht zijn tegen één bepaald antigeen, bijvoorbeeld huisstofmijten.Astma, COPD 
Specifieke fobieEen fobie voor één bepaald dier, voorwerp of specifieke situatie, bijvoorbeeld een spinnenfobie. Werd vroeger ook wel een enkelvoudige fobie genoemd. 
SPECT single-photon emission computed tomography, soort scan met behulp van radioactief materiaalDementie doet ook pijn 
SpectrumstoornissenAlle soorten autisme, spectrum van klassiek autisme met ernstige contactstoornissen tot Asperger syndroom, PDD-NOS en Rettsyndroom.ADHD 
SpeculumOok wel eendenbek genoemd. Gynaecologisch instrument dat in de vagina wordt gebracht om naar de baarmoedermond en de wanden van de vagina te kijken. 
spermatozoazaadcellen 
spermicide middelzaadceldodend middel 
SphincterMedische naam voor kringspier. Zo heet de kringspier van de anus: sphincter ani). 
Spin-castingTechniek om contactlenzen te fabriceren met middelpuntvliedende kracht. Een druppel kunststof wordt in een mal zo snel rondgedraaid, dat zich in de mal een dun schijfje vormt. 
SpinaalwortelletselBeschadiging van de zenuwknoop, waar deze uit het ruggenmerg komt.Chronische pijn 
SpirometerLongfunctieapparaat waarmee de longinhoud van een patiënt gemeten kan worden. Wordt bijvoorbeeld toegepast bij mensen met een longaandoening zoals astma om de capaciteit van de longen te meten en om het resultaat van een behandeling te beoordelen.Astma 
SpirometrieLongfunctietest waarmee de vitale capaciteit en de FEV1 kan worden bepaald.Astma, COPD 
spironolacton plaspil en type bloeddrukverlager Hart- en vaatproblemen 
SPLEngels: Sound Pressure Level, geluidsdrukniveau Tinnitus 
SpleetlampSoort microscoop waarmee het voorste oogsegment (hoornvlies, ooglens) minutieus onderzocht kan worden. Ook kan beoordeeld worden of een contactlens goed aansluit op het hoornvlies. 
split-thickness skin graftingTransplantatiemethode waarbij een dun stukje gepigmenteerde huid overgebracht wordt naar een voorbehandelde witte plekVitiligo 
SporeEen bestaansvorm waarin de schimmel bestand is tegen allerlei extreme klimatologische omstandigheden (koude, droogte enz.). 
spottinggering (tussentijds) bloedverliesPremenstrueel syndroom (PMS) 
SpraakafzienHet kunnen zien van de lipbewegingen van de spreker. 
SpraakaudiometrieHet meten van het onderscheidingsvermogen bij het horen van verschillende spraakklanken (woorden). Hierbij krijgt de te onderzoeken persoon via een koptelefoon tien woorden te horen die nagezegd moeten worden. Door telkens het geluidsvolume na tien woorde 
SpruwInfectie in de mondholte met Candida albicans, een gist (soort schimmelinfectie), waarbij een wit beslag op het slijmvlies zit. Wanneer je die eraf schraapt wordt een zweertje van het mondslijmvlies zichtbaar. Spruw is goed te behandelen met een speciaal 
SPVsociaal-psychiatrisch verpleegkundigeDwangstoornissen 
SSEPAfkorting van somato sensory evoked potentials, een onderzoek waarbij het sensibele deel van het zenuwstelsel (de gevoelszenuwen) wordt onderzocht. Hierbij wordt een de hand of de voet een kleine elektrische schok toegediend, waarna via elektroden op de hMultiple Sclerose 
SSRISelectieve Serotonine Reuptake (heropname) Inhibitor (remmer), een antidepressivum Premenstrueel syndroom (PMS), ADHD, Parkinson en nu 
StaafjesZintuigcellen (ca. 20 miljoen) in het netvlies van het oog die de verschillen in lichtsterkte (licht en donker) waarnemen. 
StaarHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, grauweHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, grijzeHet langzaam troebeler worden van de ooglens, waardoor het gezichtsvermogen afneemt. Kan beschouwd worden als een gevolg van de veroudering (de helft van de bevolking ouder dan 80 jaar heeft er last van), maar kan ook eerder optreden, bijvoorbeeld na een 
Staar, groeneVeelvoorkomende oogziekte waarbij de inwendige druk van het oog afwijkend, bijvoorbeeld te hoog is. 
stadiëringsoperatieoperatie bij laag stadium eierstokkanker om met zekerheid het stadium van de ziekte te bepalenEierstokkanker 
stamcelniet-gespecialiseerde cel die tot elk soort weefsel kan uitgroeienTinnitus 
stapedectomieoperatie aan het middenoor waarbij de stijgbeugel in zijn geheel vervangen wordt en de voetplaat en de daarop staande pootjes en het kopje in zijn geheel verwijderd worden Alles over hoorproblemen 
stapedotomieoperatie waarbij alleen de pootjes en het kopje van de voetplaat verwijderd worden, maar de voetplaat zelf blijft zitten Alles over hoorproblemen 
StapesEen van de drie gehoorbeentjes (zie Stijgbeugel). 
StArStichting AudicienregisterTinnitus 
statinescholesterolverlagers, stoffen die de aanmaak van cholesterol in de lever beperken, door daar de werking van het enzym HMG-COA-reductase, nodig voor de aanmaak van cholesterol, af te remmenVaatlijden, Cholesterol, Hart- en vaatproblemen, Cholesterol anno nu 
statistiekde leer en methode om door middel van cijfermateriaal inzicht te krijgen in hetgeen in de maatschappij bestaat en werktDepressief en nu, Dwangstoornissen 
Status asthmaticusToestand van aanhoudende ademnood bij patiënten met asthma bronchiale, waarbij de kortademigheid niet, of niet voldoende snel, verbetert na toediening van de gebruikelijke geneesmiddelen.Astma 
Status epilepticusEen epileptische aanvalstoestand die lang duurt of een serie aanvallen waarbij de ene aanval overgaat in de volgende zonder dat mensen zijn hersteld van de vorige. Van een status epilepticus spreekt men als de aanval of serie aanvallen langer duurt dan 20Epilepsie 
Status epilepticus, convulsieveEen status epilepticus met trekkingen (convulsieve status), een levensbedreigende situatie omdat iemand ernstige ademhalingsproblemen krijgt.Epilepsie 
StentVerend buisje in een bloedvat waarmee de wand van het bloedvat enigszins naar buiten wordt geduwd om een vernauwing in een bloedvat op te heffen.Vaatlijden, Hoge bloeddruk 
stenten dotterprocedure die gepaard gaat met een stentplaatsing; een stent is een metalen netje dat moet voorkomen dat de vernauwing terugkeertHart- en vaatproblemen 
StereoscopieDiepte-zien doordat met twee ogen tegelijk wordt gekeken. 
Stereoscopisch zienDiepte-zien doordat met twee ogen tegelijk wordt gekeken. 
stereotactische bestralingvorm van bestraling met als doel het stopzetten van de groei van een tumor Alles over hoorproblemen 
SterielGeen bacteriën of andere levende micro-organismen meer bevattend. Ook: onvruchtbaar, het niet in staat zijn om kinderen te verwekken. 
SteroïdenStoffen met een bepaalde chemische structuur; de belangrijkste is prednison.Astma, COPD 
stethoscoop instrument om naar geluiden in het lichaam te luisteren Nierziekten 
stijgbeugelde laatste in de keten van de drie gehoorbeentjes in het middenoor, die de geluidstrillingen van de gehoorbeentjes overbrengt op het slakkenhuis waarin zich de gehoorzintuigcellen bevindenTinnitus, Alles over hoorproblemen 
StimulantiaGroep geneesmiddelen die bepaalde zenuwbanen stimuleren, met name dopaminestimulatie (bijvoorbeeld Ritalin, dexamfetamine).ADHD 
StimuleringshormonenDoor de hypofyse (hersenaanhangsel) afgegeven hormonen die de werking van andere hormoonvormende klieren in het lichaam (bijvoorbeeld de eierstokken) besturen. 
STNsubthalmic nucleus (basale kern, gelegen onder de thalamus)Parkinson en nu 
Stof, organischeStof waaruit de planten en dieren zijn samengesteld, bijvoorbeeld zetmeel, eiwitten en vet. 
StofwisselingsziekteZiekte waarbij de verwerking van een bepaalde stof (of stoffen) in het lichaam niet goed functioneert.Cholesterol 
StomaOperatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte (meestal darm of urineleider) en de buitenwereld en van waaruit ontlasting of urine het lichaam kan verlaten omdat dit via de natuurlijke weg niet (meer) mogelijk is.Kanker en chirurgie, Endometriose 
Stoma, continentEen stoma (operatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte, meestal darm of urineleider en de buitenwereld) waarin een klepmechanisme is aangebracht, zodat de inhoud niet vanzelf naar buiten vloeit, waardoor het dragen van een stomazakje niet nodi 
StomaverpleegkundigeVerpleegkundige met speciale deskundigheid in het adviseren en begeleiden van patiënten met een stoma.Kanker en chirurgie 
StomppijnPijn in de stomp na een amputatie van een ledemaat.Chronische pijn 
Stoornis, affectieveStoornis in het gevoelsleven, meestal gebruikt om aan te geven dat iemands gevoelens of stemming in extreme mate verhoogd (manisch) of juist verlaagd (depressief) is. 
Stoornis, bipolairePsychiatrische ziekte, waarbij zich afwisselend perioden van depressie en overmatige activiteit (manie) kunnen voordoen. 
Stoornis, depressievePsychiatrische ziekte waarbij minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse functioneren verstoort. Voor de diagnose moet aan bepaalde omschreven criteria worden voldaan. 
Stoornis, disthymeVorm van depressie, waarbij ten minste gedurende twee jaar langdurige perioden van depressieve stemming bestaan. 
Stoornis, manisch-depressieveHet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s 
stoornis, obsessief-compulsieve (OCS)andere term voor dwangstoornis 
Stoornis, psychiatrischeEen ziekte of stoornis van de geest. 
StraallichaamHet deel van het oog waaraan de ooglens is opgehangen (corpus ciliare). 
StrabismeScheelzien, situatie waarbij de oogassen ten opzichte van elkaar een zodanige hoek maken dat de beide ogen niet of moeilijk tegelijkertijd naar één punt kunnen kijken. Dit kan onder andere worden veroorzaakt door een stoornis in de besturing van de oogspi 
StressIn algemene zin: een kracht die wordt uitgeoefend op het lichaam en die leidt tot een verandering. Meestal spreekt men alleen van stress wanneer deze verandering een ongunstige verandering is. Zo spreekt men van psychische stress wanneer men als gevolg daOorsuizen 
Stress, OxidatieveHet in de longen ontstaan van zeer reactieve stoffen (die de long beschadigen) door processen waarbij zuurstof is betrokken. In sommige situaties, zoals bij COPD, is er een overmaat aan deze stoffen waardoor schade ontstaat.Astma, COPD 
stressincontinentieongewenst urineverlies bij drukverhogende momentenMultiple Sclerose 
StriaeZwangerschapsstrepen, kleine onderhuidse littekens die tijdens de zwangerschap aan de zijkant van de buik, en soms ook elders op de buik, billen of bovenbenen, ontstaan als gevolg van de sterke uitrekking van de buikhuid, in combinatie met een verslapping 
striaehuidstriemen (bij syndroom van Cushing)Hypofyseziekten 
StrokeEngelse term voor beroerte.Vaatlijden 
Stroke unitSpeciale afdeling voor de zorg van patiënten met een beroerte.Vaatlijden 
stromaweefsel zonder cellen in een orgaanEndometriose, Kanker en doelmedicijnen 
StrooireactieEen soort allergische reactie van het lichaam op een schimmelinfectie waardoor huidafwijkingen ontstaan. 
StrumaKrop ofwel vergrote schildklier.Schildklierafwijkingen 
strumavergrote schildklier (krop) 
struvieteen mineraalsoort Nierziekten 
StuporToestand van bewegingloosheid zonder spraak en communicatie bij helder bewustzijn, als een soort 'geestelijk verdoofd zijn', zoals voor kan komen bij een ernstige schrikreactie, depressie of bij schizofrenie.Schizofrenie 
Subarachnoïdale bloedingHersenbloeding waarbij het bloed tussen de hersenvliezen stroomt.Vaatlijden 
subcutaanonderhuidsNierziekten 
Subcutaan vetOnderhuids vet. 
subduraal hematoom bloeding tussen de hersenvliezenDementie doet ook pijn 
subjectieve tinnitusgeluidswaarneming zonder aanwijsbare geluidsbronAlles over hoorproblemen 
Subklinisch(Nog) geen merkbare verschijnselen veroorzakend. Bij subklinische hypo- of hyperthyreoïdie wordt tevens bedoeld: afwijkend TSH-gehalte bij normale FT4 en T3-concentratie.Schildklierafwijkingen 
sublinguaalonder de tongAllergie bij kinderen 
substantia nigrazwarte kern, bron van dopamine-zenuwcellen en dopamineproductieParkinson en nu 
substitutietherapietherapie waarbij ontbrekende hormonen vervangen worden door een soortgelijke stof in geneesmiddelvormHypofyseziekten 
SubtotaalBijna geheel.Schildklierafwijkingen 
Sudden-deafnessPlotseling optredende slechthorendheid zonder aanwijsbare oorzaak. 
SuïcideZelfdoding, het zich doelbewust van het leven beroven.Depressie 
SuïcidepogingPoging tot zelfdoding.Depressie 
Suikers, enkelvoudigeMonosaccharide, bijvoorbeeld glucose (druivensuiker). Dit zijn chemisch gezien de kleinste suikers die niet meer door middel van vertering in kleinere suikers omgezet kunnen worden. 
SuikerziekteStoornis in de suikerstofwisseling waarbij er door de alvleesklier onvoldoende insuline wordt afgegeven en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nieren, waardoor do 
SulfonylureumderivatenMedicijnen die de alvleesklier stimuleren om (zo mogelijk) meer insuline te maken. Waarschijnlijk wordt ook de werking van insuline in de weefsels verbeterd.Diabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Diabetes en nu 
sulfonylureumderivatenmedicijnen die de alvleesklier stimuleren zo mogelijk (type 2 diabeten) meer insuline te maken. Waarschijnlijk wordt ook de werking van insuline in de weefsels bevorderd (voorbeelden: glibenclamide, gliclazide, glimeperide, tolbutamide)  
Superegodoor Freud in psychodynamische theorie gebruikte term voor het gewetenDwangstoornissen 
SurmenageVeel gebruikte, enigszins dubieuze term, voor overwerktheid, overbelasting, stress, oververmoeidheid, overspannenheid, waarbij de draaglast die iemand te verwerken krijgt groter is geworden dan de draagkracht. 
SympathicomimeticaGroep medicijnen die de werking van het sympathische zenuwstelsel stimuleert. Deze medicijnen worden voornamelijk gebruikt bij de behandeling van longaandoeningen als astma, waardoor de spiertjes in de luchtwegwanden verslappen en de luchtwegen dus minderAstma 
SympathicusDeel van het autonome zenuwstelsel.Hoge bloeddruk 
Sympathisch zenuwstelselDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op activiteit en prestatie (capaciteit hart, longen en verbranding neemt toe), een bloedsuikerverhogend effect heeft en de hersenactiviteit stimuleert. Het remt gedeeltelijk de 
Sympathische Reflex DystrofieAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
Symptomatische epilepsieDe vorm van epilepsie waarbij een afwijking of beschadiging van de hersenen is te vinden die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de epileptische aanvallen.Epilepsie 
symptoomuitingsvorm van een ziekte; verschijnselDepressief en nu, Allergie bij kinderen, Dwangstoornissen 
SymptoomdimensieGroep van ziekteverschijnselen (symptomen) bij een bepaalde ziekte die waarschijnlijk op dezelfde manier wordt veroorzaakt.Schizofrenie 
synapsverbinding tussen hersencellen waar prikkeloverdracht plaatsvindt tussen de zenuwcellenAstma, Multiple Sclerose, Schizofrenie, ADHD, Dementie doet ook pijn, Parkinson en nu 
syndrome of inappropriate ADH secretion syndroom waarbij te veel ADH aan het bloed wordt afgegeven Hypofyseziekten 
syndroomziektebeeld dat gevormd word door een complex van symptomen die gezamenlijk voorkomen Premenstrueel syndroom (PMS), Depressief en nu, Dwangstoornissen 
syndroom van Asperger een stoornis in het autismespectrum waarbij de sociale interactie met anderen verstoord is en er sprake is van rigiditeit of stereotypen, terwijl er geen achterstand is in de taal of de cognitieve ontwikkeling Persoonlijkheidsstoornis en nu 
Syndroom van CushingZiektebeeld veroorzaakt door een gezwel in de bijnieren. Hierbij wordt een overmaat aan bijnierschorshormonen gemaakt waardoor onder andere hoge bloeddruk ontstaat.Astma, Epilepsie, Hoge bloeddruk 
syndroom van Fanconiaandoening van de nierbuisjesNierziekten 
Syndroom van JanzEen gegeneraliseerde vorm van epilepsie waarbij aanleg of erfelijke factoren een rol spelen (idiopathisch) (ook wel Juveniele Myoclonische Epilepsie, JME of Impulsiv Petit Mal genoemd). De myoclonieën beginnen rond de puberteit en treden op in de vroegeEpilepsie 
Syndroom van ReavenZiekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensie; dit leidt tot een toegenomen kan 
Syndroom van WallenbergCombinatie van uitvalsverschijnselen door een infarct in de hersenstam.Vaatlijden 
Syndroom XZiekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensie; dit leidt tot een toegenomen kan 
Syndroom, AtopischHet samengaan van meerdere atopische aandoeningen (waarvan de drie belangrijkste vormen hooikoorts, astma en eczeem zijn) bij één patiënt.Astma, COPD 
Syndroom, metaboleSyndroom X of syndroom van Reaven. Ziekteverschijnselen met betrekking tot de stofwisseling, die vaak in een min of meer vaste combinatie voorkomen: obesitas met viscerale vetstapeling, diabetes mellitus type 2, afwijkingen in de bloedvetten en hypertensi 
Syndroom, premenstrueelEen groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzet. 
Syndroom, prikkelbare darmEen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon met verstopping (obstipatie), diarree of 
Synthetische oestrogenenTerm die gebruikt wordt voor preparaten met synthetische (fabrieksmatig gemaakte) oestrogenen die chemisch gezien niet identiek zijn aan de in de eierstokken gemaakte oestrogene hormonen, maar wel ongeveer dezelfde werking hebben.Osteoporose 
Systeem, vestibulairMedische naam voor het evenwichtsorgaan. 
systole samentrekking van het hartHart- en vaatproblemen 
Systolische bloeddrukDe bovenwaarde van de bloeddruk: de (hoogste) druk in de slagaders op het moment dat het hart een nieuwe hoeveelheid bloed uitpompt.Vaatlijden, Hoge bloeddruk 
systolische bloeddruk bovendrukHart- en vaatproblemen