Hartelijke dank voor uw bijdrage


Trefwoorden
Spreekuur Thuis bevat een voortdurend groeiend woordenboek met de omschrijving van medische termen.


 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z   


Trefwoord Omschrijving Gerelateerde thema's
P/S-ratioDe verhouding tussen onverzadigd en verzadigd vet in de voeding.Cholesterol 
PAAZafkorting van psychiatrische afdeling van een aAlgemeen ziekenhuis (in tegenstelling tot een los hiervan staand algemeen psychiatrisch ziekenhuis)Manisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
paclitaxelchemotherapeuticum dat wordt gebruikt bij diverse vormen van kankerEierstokkanker 
palliatieve sedatiehet opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfaseEierstokkanker 
Palliatieve therapieEen behandeling om symptomen als pijn te verlichten, maar die de ziekte niet geneest. Vaak wordt palliatieve radiotherapie toegepast voor pijnbestrijding bij botmetastasen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
PalpatieOnderzoek door aftasten met de vingers.Schildklierafwijkingen 
pancreasalvleesklier, orgaan in de buikholte achter de maag, dat o.a. de hormonen insuline en glucagon maaktDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Diabetes en nu 
panhypopituïtarismeuitval van alle hormonen van de hypofysevoorkwabHypofyseziekten 
paniekangst die zo hevig is dat iemand de controle over zijn normale handelen en denken verliest. Dit gaat veelal gepaard met lichamelijke verschijnselen zoals het gevoel te stikken, hartkloppingen, zweten, trillen, tintelingen in handen en voeten en een gevoel van slapteDepressief en nu, Dwangstoornissen 
PaniekaanvalHet in een bepaalde situatie optreden van paniekgevoelens met lichamelijke verschijnselen zoals het gevoel te stikken, hartkloppingen, zweten, trillen, tintelingen in handen en voeten, duizeligheid en een gevoel van slapte. 
paniekstoornisangststoornis waarbij paniek in aanvallen optreedt Depressief en nu, Dwangstoornissen 
Papaverine / fentolamineEen stof die voor de behandeling van erectiestoornissen wordt gebruikt.Erectieproblemen 
papaverine/fentolamine stof die voor de behandeling van erectieproblemen wordt gebruikt  
papelhuidknobbeltjeKanker en doelmedicijnen 
Paradoxale slaapSlaapfase gekenmerkt door kleine golven in het EEG en een sterke verlaging van de spierspanning, waarin snelle oogbewegingen (Rapid Eye Movements) voorkomen. Hiermee onderscheidt dezer slaapfase zich van de overige vier slaapfasen, waarin geen snelle oogb 
ParaesthesieGevoelsstoornis die gepaard gaat met een prikkelend of tintelend gevoel.Vaatlijden 
paralytische ileusstilliggen van darmen door verminderde of opgeheven beweeglijkheid van de darmenEierstokkanker 
ParamedischVakgebieden die grenzen aan de geneeskunde, bijvoorbeeld fysiotherapie, ergotherapie en bewegingswetenschappen.Schizofrenie 
paranoïde persoonlijkheidsstoornis persoonlijkheidsstoornis uit cluster A met als centrale kenmerk een diepgaand wantrouwen ten opzichte van anderenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
ParanormaalMet betrekking tot het bovennatuurlijke.Schizofrenie 
paranucleaire centra hersencentra waar de seksuele prikkels worden verwerkt 
ParapareseKrachtsverlies of onvolledige verlamming van beide benen.Multiple Sclerose 
ParasietOrganisme dat leeft in de nabijheid van of op een ander organisme en daaraan de voedingsstoffen onttrekt ten nadele van de gastheer, zoals bijvoorbeeld een lintworm in de darmen. 
Parasympathisch zenuwstelselDeel van het autonome zenuwstelsel dat vooral regulerend en stimulerend werkt op de stofwisseling (speekselklieren, maag, galblaas, darmen) en de uitscheiding (nieren en blaas). Het remt gedeeltelijk de activiteit van het andere deel van het autonome zenu 
ParathyreoïdhormoonHormoon dat in de bijschildklieren wordt gemaakt en dat het calciumgehalte van het bloed kan verhogen wanneer dit te laag dreigt te worden. Parathyreoïdhormoon (ook parathormoon of PTH genoemd) bereikt dit door calcium uit de botten te mobiliseren, de opnOsteoporose 
ParesthesieenTintelingen, elektrische pijnsensaties. 
Pariëtaal kwabWandbeenkwab; het deel van de grote hersenen, gelegen aan de zijkant van de hersenen.Vaatlijden 
Parkinson, ziekte vanHersenaandoening waarbij als gevolg van een tekort aan de neurotransmitter dopamine, stoornissen ontstaan in de beheersing van de spieren en de spierspanning. Hierdoor treden verschijnselen op als stijfheid, moeite met bewegen en vaak ook beven. Deze versParkinson 
parkinsonismealle symptomen zoals die kunnen voorkomen bij de ziekte van ParkinsonParkinson en nu 
ParkinsonsyndroomOptreden van verschijnselen als bij de ziekte van Parkinson (spierstijfheid, beven, speekselvloed), als bijwerking van bepaalde medicijnen. 
PARP (Poly ADP-ribose) polymeraseenzym dat breuken in het DNA repareertEierstokkanker 
PARP-remmermedicijn dat het enyzm PARP remtEierstokkanker 
Partieel beginnende aanvalEpileptische aanval die vanuit één bepaalde plek in de hersenen ontstaat.Epilepsie 
Partiële aanvalStoornis (ontlading van hersencellen) die zich voordoet in een bepaald gedeelte (of part) van de hersenen. De verschijnselen zijn erg afhankelijk van de plek waarin dit gebeurt. Bij sommige aanvallen blijft iemand bij bewustzijn, bij andere aanvallen nietEpilepsie 
PaslensProeflens om de pasvorm te kunnen beoordelen, en om te bekijken hoe het oog op een bepaalde contactlens reageert. 
PathogeneseDe wijze waarop een ziekte ontstaat. 
PathologieDe wetenschap die zich bezighoudt met de veranderingen die zich in het lichaam voordoen als gevolg van een ziekte. 
PathologischZiekelijk, afwijkend, abnormaal. 
PatholoogEen arts die zich gespecialiseerd heeft in weefselonderzoek met de microscoop.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
Patient Controlled Analgesie (PCA) De patiënt kan met behulp van een pompje zelf sturing geven aan de mate van pijnbestrijding. 
Pavor nocturnusNachtelijke paniekaanval bij kinderen tijdens de eerste drie uren van de slaap. Hierbij is het bewustzijn verlaagd en zijn ze niet goed bereikbaar voor de ouders waardoor ze ook niet goed gerustgesteld kunnen worden. De volgende morgen kan het kind zich n 
PC20 histamineDe concentratie of dosis histamine die bij inhalatie een daling geeft van de FEV1van precies 20%. Dit is een veelgebruikte test om hyperreactiviteit van de luchtwegen vast te stellen.Astma, COPD 
PCIPercutane Coronaire Interventie, dotterprocedure van de kransvatenHart- en vaatproblemen 
PCSK9-remmercholesterolverlagend medicijnCholesterol, Hart- en vaatproblemen, Cholesterol anno nu 
PDD(parkinsondementie) dementie zoals die voorkomt bij de ziekte van Parkinson, te onderscheiden van alzheimerParkinson en nu 
PDD-NOSPervasive Developmental Disorder-Not Otherwise Specified: kind of volwassene met een aan autisme verwante contactstoornis.ADHD 
PDGFPlatelet Derived Growth Factor: groeifactor afkomstig uit trombocyten (bloedplaatjes)Kanker en doelmedicijnen 
PDSAfkorting van prikkelbare darm syndroom, een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon 
Pearl-Indexzwangerschapscijfer; getal dat de mate van betrouwbaarheid van een voorbehoedmiddel aangeeft, namelijk het aantal vrouwen dat zwanger wordt uit een groep van 100 vrouwen die dat middel een jaar lang gebruikenAnticonceptie 
PeelingBehandelmethode die door de schoongheidsspecialiste kan worden toegepast om talg en mee-eters uit de huid te verwijderen, en door de plastisch chirurg (met sterker werkende middelen) om littekens te effenen. 
PelletsKleine korrels, zoals bijvoorbeeld gebruikt voor de meting van de darmpassagetijd, waarbij voortgang van de ingeslikte pellets dor de darmen door middel van röntgenonderzoek kan worden vervolgd. 
PenetratieHet binnendringen van de stijve penis in de vagina.Erectieproblemen 
penetratie binnendringen van de stijve penis in de vagina  
PepsineEiwit-splitsend enzym dat door de maag wordt geproduceerd.Maagklachten 
PeptideVerbinding van 2, 3 of meer aminozuren (bouwstoffen van eiwitten).Astma 
perceptiedoofheidgehoorverlies als gevolg van een functiestoornis in het binnenoor of in de gehoorzenuwTinnitus 
perceptieslechthorendheidvorm van gehoorverlies dat begint in de lagere tonen, later neemt het gehoorverlies toe en wordt spraak steeds lastiger te verstaanAlles over hoorproblemen 
perceptieverliesslechter gaan horen: niet alleen klinken geluiden zachter, maar het wordt ook steeds moeilijker om andere mensen goed te verstaan Alles over hoorproblemen 
Percutane Transluminale Coronaire AngioplastiekDe uitgebreide medische naam voor dotteren. 
performance statusniveau van functioneren 
perfusieonderzoek onderzoek waarbij bloedvoorziening van een orgaan gekwantificeerd wordtHart- en vaatproblemen 
Perifeer arterieel vaatlijden (pav) In enge zin: arterieel vaatlijden van de benen. In ruime zin: alle uitingen van arterieel vaatlijden, behalve de circulatiestoornissen van het hart en de hersenen. 
Perifeer zenuwstelselDe zenuwen die vanuit het centraal zenuwstelsel ontspringenChronische pijn 
Perifere analgeticaPijnverdovende middelen met aangrijpingspunt voornamelijk buiten het centrale zenuwstelsel.Chronische pijn 
Perifere conversieOmzetting van thyroxine (T4) in trijoodthyronine in de (perifere) weefsel, met name de lever.Schildklierafwijkingen 
perilymfevloeistof die zich in het derde van de drie compartimenten van het binnenoor bevindtAlles over hoorproblemen 
perimenopauzeovergangsperiode rondom de menopauze Anticonceptie 
PerimetrieHet meten van de omtrek van het gezichtsveld. 
periodieke onthoudinggeen penetratie tijdens de vruchtbare periode van de vrouwAnticonceptie 
PeristaltiekHet geheel van peristaltische bewegingen: ringvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen.Maagklachten 
Peristaltische contractiesRingvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen. 
peritoneaaldialyse buikspoeling; dialyse waarbij het buikvlies als filter fungeertNierziekten 
Peritoneale dialyseNierfunctievervangende behandeling waarbij met behulp van een spoelvloeistof die via een buisje in de buikholte wordt gebracht, afvalstoffen via het buikvlies weggespoeld worden.Hoge bloeddruk 
Peritoneale endometrioseEndometriose die aanwezig is op het peritoneum, het buikvlies.Endometriose 
peritoneum buikvliesNierziekten, Eierstokkanker 
PeritoneumBuikvlies. Het peritoneum is een dun vlies dat over de organen in de buik heen ligt. Het is een veelvoorkomende plaats voor endometriose.Endometriose 
PeritoneumvloeistofOok buikvocht genoemd. Dit is het vocht dat in de buikholte aanwezig is en dat ervoor zorgt dat de buikorganen gemakkelijk over elkaar heen kunnen glijden.Endometriose 
peritonitis carcinomatosaaantasting van het buikvlies door kankercellen, heeft vaak verminderde beweeglijkheid van de darm en ascites tot gevolg 
PermalensMerknaam van een permanent wear contactlens, een hoog zuurstofdoorlatende zachte contactlens die enige tijd dag en nacht ingehouden kan worden (zie ook Extended wear lens). 
Permanent wear lenzenContactlenzen die permanent, gedurende enkele maanden, worden gedragen. 
permanente ascitesdrainblijvend katethertje in buikholte om op elk gewenst moment vocht te laten aflopenEierstokkanker 
PermeabiliteitMedische naam voor doorlaatbaarheid (van bijvoorbeeld de wand van een cel, de darmwand of een bloedvat. 
pernicieuze anemieErnstige vorm van bloedarmoede als gevolg van auto-immuniteit waardoor vitamine B12 niet uit het voedsel kan worden opgenomen. Zeer zelden comorbiditeit bij vitiligo Vitiligo 
PeroxidaseEnzym in de schildklier, waartegen bij auto-immuunziekten, zoals Graves en Hashimoto antistoffen (afweerstoffen) worden gemaakt. Het enzym wordt ook wel thyroïd peroxidase (TPO) genoemd.Schildklierafwijkingen 
persisterendaanhoudend Allergie bij kinderen 
persoonlijkheideen moeilijk te definiëren begrip dat staat voor de essentiële eigenschappen van een persoon; de karakteristieke manier waarop hij denkt en de wereld tegemoettreedt  
persoonlijkheidsaanpassingeen lichtere vorm waarbij er geen sprake is van een persoonlijkheidsstoornis maar van een aanpassing waarbij de persoon trekken vertoont van een persoonlijkheidsstoornis maar niet in die mate dat hij of zij er ernstig last van heeftPersoonlijkheidsstoornis en nu 
persoonlijkheidsstoornishiervan spreken we wanneer de tekortkomingen in de persoonlijkheid (het karakter) zo sterk aanwezig zijn dat de grens van het ziekelijke is overschreden. Het komt vooral naar voren in de omgang met andere mensenDepressief en nu, Manisch depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu, Dwangstoornissen 
persoonlijkheidsstoornis NAO een classificatie die gebruikt wordt als mensen niet voldoende criteria van één bepaalde persoonlijkheidsstoornis hebben, maar wel een aantal (meestal tien) criteria van verschillende persoonlijkheidsstoornissen vertonenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
pervasieve ontwikkelingsstoornis een stoornis die al in de eerste kinderjaren duidelijk wordt en een achterstand in de ontwikkeling betekent. De autistische stoornis en het syndroom van Asperger vallen hieronder. Bij de pervasieve ontwikkelingsstoornissen zijn de wederkerige sociale interactie en de communicatie verstoord, en er kan sprake zijn van stereotype gedragingen, interesses en activiteiten Persoonlijkheidsstoornis en nu 
pessariumhulpmiddel dat aangebracht wordt ter behandeling van stress-incontinentie door verzakking of als methode voor geboortebeperkingProlaps 
PETPositron Emissie Tomografie is een onderzoeksmethode waarbij een hoeveelheid radioactieve stof in het lichaam gespoten wordt, waardoor de organen/weefsels via de scan zichtbaar worden en inzicht geven in het ziekteprocesAlles over hoorproblemen 
PET-scanAfbeeldingstechniek waarbij een radioactief gemerkte stof wordt ingespoten, die zich concentreert in kankerweefsel. Veel gebruikt om de moederhaard en uitzaaiingen te lokaliseren.Kanker en chirurgie 
PGAfkorting van psychogeriatrie (de behandeling van ouderen met psychische problemen of psychiatrische ziekten).Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
PGBPersoonsgebonden budget: geld dat gebruikt kan worden voor extra voorzieningen voor een kind met een handicap, kan ook bij ADHD.ADHD 
pHDe maat voor de waterstofionen concentratie (concentratie van zuur of zuurgraad). Een pH 7 is neutraal. Hoe lager de pH, hoe zuurder de vloeistof.Maagklachten 
PIDPelvic Inflammatory Disease, ontsteking in het kleine bekken Anticonceptie 
PiekbotmassaDe maximale te bereiken hoeveelheid botmassa, die rond het 35ste levensjaar aanwezig is.Osteoporose 
piekerensteeds door blijven denken over hetzelfde probleem, zonder dat dat ergens toe leidtOorsuizen, Dwangstoornissen 
PiekstroommeterKlein en eenvoudig longfunctieapparaat dat de maximale luchtstroom bij de uitademing meet.Astma, COPD 
PiekstroommetingBij piekstroommeting wordt de grootste hoeveelheid lucht gemeten die krachtig uitgeademd kan worden na een zo diep mogelijke inademing.Astma, COPD 
PigmentLetterlijk: verfstof. Gewoonlijk wordt hiermee de bruine huidkleurstof bedoeld. 
Pijn, centralePijn die ontstaat door afwijkingen in het centrale zenuwstelsel zelf. Deze pijn is vaak moeilijk te bestrijden.Chronische pijn 
Pijn, chronischePijn die langer blijft aanhouden dan te verwachten is, gezien de aard van de beschadiging. 
Pijn, chronische benigneChronische pijn veroorzaakt door een niet-kwaadaardige oorzaak.Chronische pijn 
Pijn, malignePijn veroorzaakt door een kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
Pijn, myofascialeLetterlijk: pijn in de spieren en omhullend bindweefsel. Pijn die optreedt in het bewegingsapparaat en gekenmerkt wordt door drukgevoelige punten.Chronische pijn 
Pijn, neuropathischePijn, die ontstaat door beschadiging van het zenuwstelsel. De pijn is meestal brandend, tintelend van karakter en vaak wordt het aanraken van de betrokken huidgebieden als onaangenaam ervaren.Chronische pijn 
Pijn, niet-malignePijn tengevolge van een niet-kwaadaardige aandoening.Chronische pijn 
Pijn, nociceptievePijn die ontstaat door prikkeling van de nociceptoren (blind eindigende zenuwuiteinden van de A-delta en C-vezels).Chronische pijn 
Pijn, operatievePijn die ontstaat bij een chirurgische ingreep.Chronische pijn 
Pijn, postherpetischeHevige pijnklachten die na het verdwijnen van de blaasjes bij gordelroos (herpes zoster) kunnen optreden in het gebied waar oorspronkelijk de huiduitslag aanwezig was.Chronische pijn 
Pijn, traumatischePijn die ontstaat na geweld van buiten het lichaam, zoals bijvoorbeeld bij botbreuken, snijwonden en operatiewonden.Chronische pijn 
pijnappelklierhormoonkliertje diep, achter in de hersenen dat het hormoon melatonine maaktHypofyseziekten 
PijnprikkelVoor het lichaam schadelijke prikkel die op de uiteinden van de A-delta en C-vezels een zodanige invloed uitoefent, dat pijn gevoeld kan worden.Chronische pijn 
PijnstillersPijnverdovende middelen. Ook wel analgetica genoemd.Chronische pijn 
Pil, deAnticonceptiepil, medicijn dat een of twee stoffen bevat met de werking van een of beide vrouwelijk geslachtshormonen (oestrogeen, progestageen) en dat indien correct volgens het opgegeven inneemschema gebruikt een praktisch 100% zekerheid biedt niet zwan 
pituïcytoomtumor uitgaande van de steuncellen van de hypofyseachterkwab pituitary gland hypofyse (Engels) Hypofyseziekten 
PityrosporumIn de huid voorkomende schimmel die een ontsteking van de follikels (haarzakjes) kan veroorzaken die op acne lijkt, maar waarbij geen comedonen (meeëters) voorkomen. 
PlaatjesremmerMedicijn dat de vorming van bloedstolsels tegengaat door remming van het aan elkaar plakken van bloedplaatjes. 
PlaatjesremmersMedicijnen die het samenklonteren van de bloedplaatjes beïnvloeden.Vaatlijden 
PlaceboEen pil, dragee of drank waarin geen werkzame stof zit en die wordt gebruikt bij het onderzoeken van een nieuw geneesmiddel om te meten of het resultaat van de behandeling met het nieuwe medicijn beter is dan die van het placebo.Hoge bloeddruk, Hart- en vaatproblemen, Allergie bij kinderen 
PlacentaMoederkoek; het verbindingsorgaan tussen baarmoeder en vrucht, waar zuurstof, voedingsstoffen en afvalstoffen tussen vrucht en moeder worden uitgewisseld.Schildklierafwijkingen 
Plano lenzenBrillenglazen zonder sterkte ('vensterglas'). Wordt gebruikt voor het goede oog wanneer slechts één van beide ogen slecht ziet.Multiple Sclerose 
PlaquePlaatselijke verhevenheid aan de binnenkant van een bloedvat ontstaan door aderverkalking.Cholesterol, Hart- en vaatproblemen 
plasmaferese techniek waarbij plasma van een patiënt wordt vervangen door ander plasmaNierziekten 
Plastisch en recontructief chirurgSpecialist in het operatief herstellen van beschadigingen van het lichaam door operaties of ongelukken, met nadruk op herstel van functie en cosmetiek.Kanker en chirurgie 
PlastrainingVorm van behandeling bij een abnormaal grote plasfrequentie, door het interval tussen toiletgangen langzaam groter te maken. Soms ten onrechte 'blaastraining' genoemd. 
platinum refractairminder dan 1 maand interval tussen laatste platinum bevattende chemotherapie en vaststellen van toename van ziekteEierstokkanker 
platinum-resistentminder dan 6 maanden interval tussen laatste platinum bevattende chemotherapie en vaststellen van toename van ziekteEierstokkanker 
pleuravlies om de longen, wordt ook longblad genoemdEierstokkanker 
pleurapunctielaten aflopen van vocht uit de pleuraholteEierstokkanker 
pleuravochtvocht tussen de twee longbladenEierstokkanker 
pleurodeseprocedure, die verkleving van longbladen met elkaar veroorzaakt waardoor er minder snel pleuravocht terugkomtEierstokkanker 
plotsdoofheidin relatief korte tijd doof worden Alles over hoorproblemen 
Plummer, ziekte vanhyperthyreoot multinodulair struma, onregelmatige vergroting van de schildklier met overmatige vorming van schildklierhormoon. Plummer was een Amerikaanse internist.Schildklierafwijkingen 
PMDDpremenstrual dysphoric disorderPremenstrueel syndroom (PMS) 
PMLS(Periodic Limb Movements of Sleep) onrustige beenbewegingen in de slaapParkinson en nu 
PMMAAfkorting van polymethylmethacrylaat, een kunststof waarvan de klassieke harde, niet-zuurstofdoorlatende contactlenzen werden gemaakt. Deze is wat samenstelling betreft te vergelijken met plexiglas. 
PMSafkorting van premenstrueel syndroom, een groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzetPremenstrueel syndroom (PMS) 
podotherapeutparamedisch opgeleide deskundige, gespecialiseerd in aandoeningen van de voetenDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Diabetes en nu 
POFprematuur ovarieel falen: vroegtijdige overgang Premenstrueel syndroom (PMS) 
poikilothermiekoudbloedigheid; een situatie waarbij de temperatuur van de omgeving wordt aangenomenHypofyseziekten 
PoliepGesteelde, goedaardige tumor die uitgroeit vanuit slijmvliesweefsel, bijvoorbeeld de binnenkant van de darmen, baarmoeder of de urineblaas. 
pollenstuifmeel Allergie bij kinderen 
PolyLetterlijk: veel. Gebruikt als voorvoegsel in woordverbindingen met de betekenis 'meerdere' of 'veel', bijvoorbeeld polyneuritis (ontsteking van meerdere zenuwen tegelijk) of polyurie (vorming van overmatig veel urine). 
polydactyliemeer dan vijf vingers of tenen per hand of voetHypofyseziekten 
polydipsieveel drinkenHypofyseziekten 
PolyfarmacieEen behandeling met een combinatie van verschillende medicijnen tegelijk.Epilepsie 
polygenetische erfelijkheid de overerving van een verhoogd risico wordt doorgegeven door verscheidene genen in het DNA 
Polyglandulaire auto-immuunsyndromen (PGA)Combinatie van auto-immuunziekten, waarbij meerdere hormoonvormende organen zijn betrokken.Schildklierafwijkingen 
PolymeerLetterlijk: bestaande uit vele gelijksoortige delen. Een door polymerisatie ontstane stof, waarbij meerdere gelijkvormige moleculen aan elkaar verbonden zijn tot een lange keten. 
PolymenorroeMenstruatiecyclus die regelmatig 24 dagen of minder duurt. 
PolymerisatieVerbinden van gelijksoortige moleculen tot één structuur in een keten of kruisverbinding. 
PolymethylmethacrylaatEen kunststof waarvan de klassieke harde, niet-zuurstofdoorlatende contactlenzen werden gemaakt. Deze is wat samenstelling betreft te vergelijken met plexiglas. 
polymyalgia rheumatica spierreumaHart- en vaatproblemen 
polyneuropathieletterlijk: ziekte van een zenuw. Een vrij algemene benaming voor schade aan de zenuwen , maar meestal gebruikt om zenuwstoornissen aan te geven die worden veroorzaakt door een ziekte buiten het zenuwstelselHart- en vaatproblemen 
polyuriegrote urineproductieHypofyseziekten 
POPprogestagen-only pill, progestageen-alleen pil, minipil Anticonceptie, Anticonceptie 
portiobaarmoedermond  
Positron emissie tomografieTechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van uitgezonden protonen van een toegediende radioactieve stof om de plaats te bepalen waar die radioactieve stof zich heeft opgehoopt.Kanker en radiotherapie 
Post-ictale verschijnselenUitvalsverschijnselen die na een epileptische aanval kortere of langere tijd blijven bestaan door uitputting van (een deel van) de hersenen. Deze verschijnselen lopen zeer uiteen, afhankelijk van het deel van de hersenen dat tijdens de aanval overactief iEpilepsie 
postcoïtale anticonceptieanticonceptie nadat zaadlozing tijdens onbeschermd vrijen heeft plaatsgevondenAnticonceptie 
Postherpetische pijnHevige pijnklachten die na het verdwijnen van de blaasjes bij gordelroos (herpes zoster) kunnen optreden in het gebied waar oorspronkelijk de huiduitslag aanwezig was.Chronische pijn 
postmenopauzeperiode na de laatste menstruatiePremenstrueel syndroom (PMS) 
postmortale niertransplantatie transplantatie waarbij de nier afkomstig is van een overleden donorNierziekten 
PostnataalNá de geboorte.ADHD 
PostpartumLetterlijk: na de bevalling. Gebruikt in combinatie met een ander begrip om aan te geven dat dit zich voordoet of heeft voorgedaan na een bevalling, bijvoorbeeld postpartum depressie (een enkele weken na een bevalling optredende depressie). 
Postpunctionele hoofdpijnHoofdpijn die kan ontstaan na een ruggenprik en die afhankelijk is van de lichaamshouding: treedt op tijdens rechtop komen en neemt af of verdwijnt na het weer gaan liggen.Multiple Sclerose 
Posttraumatische dystrofieAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
Posttraumatische dystrofie, chronischePosttraumatische dystrofie die langer dan 1 jaar bestaat.Chronische pijn 
Posttraumatische hoofdpijnHoofdpijnklachten na een ongeval.Chronische pijn 
posttraumatische stressstoornis (PTSS)angststoornis die ontstaat na een ingrijpende, vaak levensbedreigende gebeurtenis (psychisch trauma)Depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu, Dwangstoornissen 
PPEAPsychogene pseudo-epileptische aanval, aanval waarbij de verschijnselen lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij één persoon. Vroeger ook wel psycEpilepsie 
Prader-Willi, syndroom vancomplex syndroom met onder andere hypogonadisme Hypofyseziekten 
Premenstrueel syndroomEen groep van verschijnselen of klachten die zich speciaal voordoet gedurende enkele dagen tot twee weken vóórdat de menstruatie begint en die in de regel verdwijnt zodra de menstruatie doorzet. 
PrenataalVóór de geboorte.ADHD 
presbyacusisouderdomsslechthorendheidTinnitus 
PresbyopieOuderdomsverziendheid, verlies van accommodatievermogen door (betrekkelijke) ouderdom. Voorwerpen dichtbij kunnen niet meer scherp worden waargenomen, omdat de stugger wordende ooglens zich niet goed laat krommen. Het zicht in de verte blijft goed. 
Pretibiaal myxoedeemaan de voorkant van de scheenbenen gelokaliseerde zwelling (myxoedeem), soms onregelmatig gevormd, bij patiënten met de ziekte van Graves (meestal in combinatie met oogverschijnselen).Schildklierafwijkingen 
PrevalentieAantal gevallen van een bepaalde ziekte per 100.000 inwoners gedurende een bepaalde periode, waarbij zowel de reeds bestaande als de nieuwe gevallen worden meegeteld (zie ook Incidentie).Multiple Sclerose, Erectieproblemen 
prevalentietotaal aantal gevallen van een bepaalde ziekte per bepaald aantal inwonersHypofyseziekten 
prevalentie vóórkomen van  
preventieLetterlijk: voorkómen van. In de geneeskunde ondermeer gebruikt in de betekenis van het voorkómen van het ontstaan van een bepaalde ziekte (bijvoorbeeld door inenting) of het tijdens een ziekte voorkómen van het optreden van een bepaalde complicatie (bijvAllergie bij kinderen, Cholesterol anno nu 
Prikkelbare blaasHet zich buiten de wil om ('onwillekeurig') samentrekken van de blaasspier, waardoor er in de blaas zo'n hoge druk kan ontstaan dat het afsluitmechanisme van de blaas de urine niet meer kan tegenhouden. 
prikkelbaredarmsyndroomeen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon  
primair (bij hormoonuitval) de oorzaak van de hormoonuitval ligt in de hormoonklier zelfHypofyseziekten 
primair peritoneaal carcinoomkanker van het buikvliesEierstokkanker 
Primaire darmnaadOok primaire darmhechting genoemd. Wanneer tijdens een operatie een stuk darm verwijderd wordt (bijvoorbeeld omdat er endometriose in zit) en de delen van de darm voor en achter het verwijderde deel weer aan elkaar worden gehecht, wordt dit een darmnaad genoemd. Indien de delen van de darm aan elkaar worden gehecht in dezelfde operatie als waarin het stuk darm is verwijderd, spreken we van een primaire naad. Dit in tegenstelling tot een secundaire naad. Dit is een naad die wordt aangebracht nadat in een eerdere operatie een stuk darm is weggehaald en vervolgens een stoma is aangebracht. De naad die wordt gemaakt na het opheffen van het stoma heet dan een secundaire naad.Endometriose 
primaire debulkingdirecte operatie van eierstokkanker 
primaire polydipsiedwangmatig te veel drinken Hypofyseziekten 
Primaire preventieHet bestrijden van risicofactoren voor hart- en vaatziekten bij mensen die (nog) gezond zijn, maar wel risicofactoren hebben. 
PrionZiekteverwekker, kleiner dan een virus. Volgens bepaalde theorieën zouden ziekten als de ziekte van Alzheimer en de gekke-koeien-ziekte veroorzaakt worden door een infectie met een prion.Multiple Sclerose 
PrismaLens (zonder positieve of negatieve sterkte) waarmee lichtstralen in een andere dan de oorspronkelijke richting kunnen worden gebogen. 
PrismaballastKleine verdikking (verzwaring) aan de onderkant van een bifocale lens om het leesgedeelte op zijn plaats te houden, of om een torische lens in positie te houden. 
probioticavoedingsmiddelen met levende micro-organismen (meestal bacteriën) 
prodromaal voorafgaand aan een ziekte 
Proef van RinneProef met een stemvork om geleidingsverlies in een oor aan te tonen. Hierbij wordt de trillende stemvork tegen het bot achter het oor geplaatst (meting van de geleiding van het geluid door het bot naar het binnenoor) tot de toon net niet meer gehoord word 
Proef van SchwabachProef met een stemvork om de binnenoorfunctie van de onderzoeker te vergelijken met die van de te onderzoeken persoon. Hierbij wordt de aangeslagen stemvork voor het oor van de patiënt gehouden tot deze de toon niet meer hoort, waarna de onderzoeker de st 
Proef van WeberProef waarbij een aangeslagen stemvork precies midden bovenop het hoofd wordt geplaatst. Bij een normaal gehoor wordt het geluid in beide oren even goed gehoord, maar bij gehoorverlies aan één kant zal het geluid niet middenin, maar aan één kant beter geh 
ProefbehandelingHet tijdelijk instellen van een behandeling met het doel na te gaan of de behandeling helpt.Erectieproblemen 
proefbehandeling tijdelijk instellen van een behandeling met het doel na te gaan of de behandeling helpt 
ProfessionalEen aan het Engels ontleende term die aangeeft dat iemand iemand zich beroepsmatig met iets bezighoudt. Dit in tegenstelling tot iemand voor wie de bezigheid een hobby of vrijetijdsbesteding is. 
profylaxehet voorkómen van een bepaalde ziekte (bijvoorbeeld door inenting) of het tijdens een ziekte voorkómen van een complicatie (bijvoorbeeld door een bepaalde behandeling). Heeft dezelfde betekenis als het woord preventieManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ProgestageenSynthetische stof met de werking van progesteron. De chemische samenstelling is echter anders dan van het natuurlijk progesteron (zoals dat in de eierstokken wordt gemaakt).Osteoporose 
progesteronin de eierstokken gevormd geslachtshormoon dat bij de vrouw onder meer het baarmoederslijmvlies gereedmaakt voor de innesteling van een bevruchte eicel en een eenmaal ontstane zwangerschap instandhoudt 
prognosehet voorspellen van het beloop van een stoornis, met of zonder behandelingDepressief en nu, Manisch depressief en nu, Persoonlijkheidsstoornis en nu, Dwangstoornissen 
Prognostische blokkadeZenuwblokkades die de arts en patiënt in staat stellen om de effecten van een eventueel definitieve blokkade of operatieve ingreep te evalueren.Chronische pijn 
ProgressieVoortgang van de ziekte in de zin van een verergering van de ziekte (dus achteruitgang van de patiënt).Multiple Sclerose, Osteoporose 
Progressieve myopieToenemende bijziendheid.Eetstoornissen, Manisch-depressieve stoornis 
Progressive strokeEen geleidelijke verergering van de symptomen van een beroerte.Vaatlijden 
ProgrestativaDit zijn geneesmiddelen die in een grote overmaat toegediend een remmend effect hebben op hormoongevoelige kankercellen.Kanker en hormonale therapie 
ProkineticumGroep medicijnen die de peristaltiek van de spieren in de slokdarm en de maag stimuleert, waardoor ondermeer de lediging van de maag wordt bespoedigd en voedsel minder gemakkelijk terugvloeit in de slokdarm. Deze medicijnen worden ondermeer gebruikt bij dMaagklachten 
prolactinehormoon uit hypofysevoorkwab Hypofyseziekten 
prolactinoomprolactine producerend adenoom van de hypofyseHypofyseziekten 
prolapsgehele of gedeeltelijke uitzakking van een inwendig orgaan door een natuurlijke lichaamsopening, bijvoorbeeld van het rectum (laatste deel van de dikke darm) door de anus (rectumprolaps) of de baarmoeder door de schede (baarmoederprolaps of 'verzakking')Prolaps 
ProliferatieWoekering door celvermeerdering.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
ProliferatiefaseOok wel folliculaire fase genoemd. Eerste fase van de menstruatiecyclus, waarin de groei van de follikel optreedt en het baarmoederslijmvlies wordt opgebouwd.Endometriose 
ProlifererenGroeien, ontwikkelen.Endometriose 
PropionibacteriënStaafvormige bacteriën die in de huid tot het ontstaan van acne bijdragen. 
proprioceptiehoudingsgevoelAlles over hoorproblemen 
prospectiefop de toekomst gerichtAllergie bij kinderen 
prostaatcarcinoom kwaadaardig gezwel uitgaande van de prostaat  
prostaathyperplasie, benigne toenemen van het aantal cellen van de prostaat, dat prostaatvergroting oplevert  
prostaathypertrofie, benignegroter worden van de cellen van de prostaat waardoor de prostaat groter wordt  
prostaatvergroting groter wordende prostaat  
prostaatvloeistof deel van het zaad dat wordt gevormd door vloeistof die in de prostaat wordt geproduceerd  
prostaglandinen hormoonachtige stoffenAnticonceptie 
ProteasenEiwitsplitsende enzymen, ook proteïnasen genoemd.Astma, COPD 
ProteïnasenEiwitsplitsende enzymen, ook proteasen genoemd.Astma, COPD 
ProteïneEiwitstof die overal in het menselijk lichaam voorkomt. 
ProtonElektrisch positief geladen kerndeeltje.Kanker en radiotherapie 
ProtonpompremmerGeneesmiddel waarmee de zuurproductie door de maag zeer sterk kan worden geremd. Deze groep medicijnen wordt vooral gebruikt bij de behandeling (en daarna preventie) van een maagzweer en van slokdarmontstekingen als gevolg van terugvloed van zure maaginhoMaagklachten 
ProvocatieHet door een bepaalde stof uitlokken van een bepaalde ziekte of ziekteverschijnselen. Wordt vaak gebruikt bij mensen met een allergie (overgevoeligheid), om het resultaat van een behandeling te controleren. 
PSA enzym dat vrijkomt uit de prostaat en toeneemt bij ontstekingen van de prostaat, bij vergroting van de prostaat en bij prostaatkanker  
PseudoaanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
psoriasischronische, veel voorkomende huidaandoening, gekenmerkt door roodheid en typisch dikke, zilverachtige schilferingVitiligo 
Psoriasis pustulosa palmoplantarisChronische huidafwijking op de handpalmen en voetzolen, gepaard gaande met pusblaartjes. Wordt gezien als een bijzondere vorm van psoriasis. 
PSP (progressieve supranucleaire paralyse) atypisch parkinsonisme met onder andere oogbewegingsstoornissen Parkinson en nu 
psychiateriemand die zich na zijn artsexamen gespecialiseerd heeft in de behandeling van psychiatrische ziektebeelden, ziekten of stoornissen van de geest en de persoonlijkheidManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu, Dwangstoornissen 
psychiatrie, biologischeafdeling van de psychiatrie die zich bezighoudt met onderzoek naar de biochemische achtergrond van psychiatrische stoornissen 
Psychiatrische stoornisEen ziekte of stoornis van de geest. 
PsychischGeestelijk (afkomstig van of gericht op de geest), als tegenstelling tot lichamelijk. 
Psychoanalytische theorieOok psychodynamische theorie genoemd. De door Freud ontwikkelde theorie over het menselijk psychische functioneren. Kenmerkende begrippen in deze theorie zijn onder andere neurose, trauma, inzicht, onderbewuste en het trio Ik, Driftleven en Geweten (Duits 
psychodynamische theorieook (psycho)analytische theorie genoemd. De door Freud ontwikkelde theorie over het menselijk psychische functioneren. Kenmerkende begrippen in deze theorie zijn onder andere neurose, trauma, inzicht, onderbewuste en het trio Ik, Driftleven en Geweten (Duits: Ich, Es en Über-Ich; Latijn: Ego, Id en Superego)Dwangstoornissen 
psychofarmacagroep geneesmiddelen die gebruikt worden ter behandeling van psychische afwijkingen, stoornissen of klachtenPremenstrueel syndroom (PMS), Dwangstoornissen 
Psychogene aanvalVerouderde term voor PPEA (psychogene pseudo-epileptische aanval). De verschijnselen van deze aanval lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij éénEpilepsie 
Psychogene pseudo-epileptische aanvalAanval waarbij de verschijnselen lijken op epileptische aanvallen, maar berusten op psychologische of emotionele oorzaken. Epileptische aanvallen en PPEA´s kunnen samen voorkomen bij één persoon. Vroeger ook wel psychogene, functionale, spannings- of pseuEpilepsie 
Psychogene slechthorendheidSlechthorendheid als gevolg van het zich onbewust af willen sluiten voor onaangename situaties.Eetstoornissen 
PsychogeriatriePsychiatrische hulpverlening aan ouderen. 
psycholoogiemand die een universitaire studie in de wetenschap van het menselijk gedrag heeft voltooid. Past ook behandelingen toe, maar mag (in tegenstelling tot een psychiater) geen medicijnen voorschrijvenManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu, Dwangstoornissen 
PsychomotoriekLichaamsbewegingen die voortvloeit uit de geestesgesteldheid of stemming, zoals gebaren, mimiek en het bewegingsniveau (druk of geremd in de bewegingen).Schizofrenie 
Psychomotorische aanvalVerouderde naam voor complexe partiële aanval, epileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopen. HEpilepsie 
PsychopathologieZiektenleer op het gebied van de psychiatrische stoornissen. 
psychosepsychiatrische stoornis waarbij de patiënt de werkelijkheid geheel of gedeeltelijk op een afwijkende manier ervaart. Hij is dan psychotischDepressie, Depressief en nu, Oorsuizen, Manisch depressief en nu, Dwangstoornissen 
Psychose, manisch-depressieveHet ziektebeeld of de stoornis waarbij in de loop van het leven in ieder geval manische episoden voorkomen (zie Manie) en meestal ook depressieve (zie Depressie in engere zin), die elkaar afwisselen in een nagenoeg onvoorspelbaar patroon, met daartussen s 
psychosociaalcombinatiewoord waarmee wordt aangegeven dat het een zaak betreft met zowel psychische als sociale aspecten in een onderlinge samenhangDepressief en nu, Dwangstoornissen 
Psychosyndroom, organischEen ziekte met psychiatrische (vaak psychotische) kenmerken ten gevolge van een lichamelijke aandoening (zoals een hersentumor of vergiftiging met drugs). 
psychotherapie(niet-lichamelijke) behandeling die een verlichtend effect heeft op een emotionele, gedragsmatige of mentale (psychische) stoornisManisch-depressieve stoornis, Schizofrenie, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
psychotische depressieErnstigste vorm van een depressie, die gepaard gaat met een verstoorde realiteitsbeleving met hallucinaties en wanen, die echter wel bij de somberheid passen (thema bijvoorbeeld: ondergang, schuld, boete, verrotting) en daarom stemmingscongruent genoemd worden 
Psychotische depressieMeest ernstige vorm van een depressie, die gepaard gaat met een verstoorde realiteitsbeleving met hallucinaties en wanen, die echter wel bij de somberheid passen (thema bijvoorbeeld: ondergang, schuld, boete, verrotting) en daarom stemmingscongruent genoeManisch-depressieve stoornis 
psychotische verschijnselen bij persoonlijkheidsstoornissen bij sommige persoonlijkheidsstoornissen, met name cluster A-stoornissen en de borderline-persoonlijkheidsstoornis, kan iemand kortdurend psychotisch worden, dat wil zeggen het contact met de realiteit verliezen, hallucinaties of wanen vertonen of onsamenhangende spraak hebbenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
PsylliumzaadPlantaardig product dat water bindt in de dikke darm, zodat de ontlasting minder hard wordt. 
PTApercutane transluminale angioplastiek, ander woord voor DotterprocedureHart- en vaatproblemen 
PTCApercutane transluminale coronaire angioplastiek, PTA van coronairarteriën (zie daar)Hart- en vaatproblemen 
PTHparathyroïdhormoon, hormoon dat in de bijschildklieren wordt gemaakt en dat het calciumgehalte van het bloed kan verhogen wanneer dit te laag dreigt te wordenOsteoporose, Nierziekten 
PtssPosttraumatische stressstoornis, angststoornis die ontstaat na een ingrijpende, vaak levensbedreigende gebeurtenis (psychisch trauma). 
pubertas praecoxvoortijdig optreden van de puberteitHypofyseziekten 
Pulmonale hypertensieVerhoogd bloeddruk in de bloedvaten van de long; de meest voorkomende oorzaak is COPD.Astma, COPD 
pulmonale ziekten aandoening aan de longenProlaps 
pulssignaal in de vorm van een stroomstootTinnitus 
PupilLichtregelend diafragma in het regenboogvlies, dat doorgaans als zwart rondje midden in het oog zichtbaar is. 
PustelMedische naam voor puist; een blaasje in de huid gevuld met etterig vocht (pus). 
Pustulosis palmoplantarisChronische huidafwijking op de handpalmen en voetzolen, gepaard gaande met pusblaartjes. Wordt gezien als een bijzondere vorm van psoriasis. 
pyelum nierbekken Nierziekten 
PylorusMedische naam voor de maagportier, de kringspier op de overgang tussen de maag en de twaalfvingerige darm.Maagklachten 
PyrosisMedische term voor zuurbranden, een brandend pijnlijk gevoel midden op de borst achter het borstbeen en in de bovenbuik (maagkuiltje).Maagklachten