Trefwoorden
Spreekuur Thuis bevat een voortdurend groeiend woordenboek met de omschrijving van medische termen.


 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z   


Trefwoord Omschrijving Gerelateerde thema's
DaglichtzienFotopisch zien; het zien door middel van de activering van de kegeltjes in het netvlies, waardoor we in kleur kunnen waarnemen. Dit in tegenstelling tot schemerzien (scotoptisch zien), waarbij we alleen met de staafjes kijken en daardoor alleen in zwart-w 
DAMPDeficits in Attention, Motorcontrol and Perception = DCD + ADHD.ADHD 
Darm syndroom, prikkelbareEen stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatroon met verstopping (obstipatie), diarree of 
DarmkrampenKoliekachtige pijn vaak veroorzaakt door overrekking van of trek aan de darmwand.Chronische pijn 
DAT-SPECT-scan scan om met een gelabelde stof de dopamine transporter (DAT) in beeld te brengen, als maat voor het verlies van dopamine-zenuwcellenParkinson en nu 
DauwwormEen vorm van vochtig eczeem bij kleine kinderen in het gelaat (constitutioneel eczeem), waarbij meestal sprake is van een erfelijke aanleg voor allergische aandoeningen. 
dBAfkorting van deciBell, de maat waarin de sterkte van een geluid wordt uitgedrukt. Is genoemd naar de Engelse fysioloog Alexander Bell, de uitvinder van de telefoon.Tinnitus 
DBDDisruptive Behaviour Disorder, zie CD.ADHD 
DCDDevelopmental Coördination Disorder = MND = dyspraxie: stoornis in de motoriek en het evenwicht, komt vaak voor als co-morbiditeit bij ADHD.ADHD 
De Morsier, syndroom vansepto-optische dysplasieHypofyseziekten 
De pilMedicijn dat een of twee stoffen bevat met de werking van een of beide vrouwelijk geslachtshormonen (oestrogeen, progestageen) en dat indien correct volgens het opgegeven inneemschema gebruikt een praktisch 100% zekerheid biedt niet zwanger te worden. Vaa 
DecibelAfkorting van deciBell, de maat waarin de sterkte van een geluid wordt uitgedrukt. Is genoemd naar de Engelse fysioloog Alexander Bell, de uitvinder van de telefoon. 
decibel (dB)eenheid voor geluidssterkteTinnitus, Alles over hoorproblemen 
decompensatio cordis hartfalen, gekenmerkt door onder andere chronische vermoeidheid, kortademigheid en vocht in de benenHart- en vaatproblemen 
DecubitusDoorliggen, het ontstaan van weefselbeschadiging door langdurige druk op de huid waardoor de bloedvaten worden dichtgedrukt.Vaatlijden 
DefaecatieStoelgang, het lozen van ontlasting. 
defecografiebeeldvormend onderzoek van de dikke en dunne darm tijdens persen echo beeldvormend onderzoek met behulp van geluidsgolven Prolaps 
DeficiëntieGebrek of tekort aan een bepaalde stof.Cholesterol 
deficiëntietekort, gebrekHypofyseziekten, Allergie bij kinderen 
Deficiëntie, Alfa-1-antitrypsineErfelijke ziekte waarbij er een tekort is aan alfa-1-antitrypsine. Mensen met een alfa-1-antitrypsine deficiëntie hebben een grote kans op het ontwikkelen van longemfyseem.Astma, COPD 
Déjà-vu-gevoelFrans voor 'al eerder gezien'. Een sterk gevoel hebben dat men hetgeen men op dat moment meemaakt (zien, horen, denken), reeds eerder heeft meegemaakt. Kan onschuldig zijn, maar ook het gevolg zijn van een hersenafwijking of voorkomen bij bepaalde vormenEpilepsie 
DelierTijdelijke psychiatrische stoornis, gekenmerkt door een verlaagd bewustzijn en een afname van de intellectuele vaardigheden ten opzichte van kort daarvoor, die zich binnen korte tijd heeft ontwikkeld en veroorzaakt door een lichamelijke ziekte (bijvoorbee 
DementieGeestelijke stoornis, meestal op latere leeftijd, waarbij geheugenstoornissen op de voorgrond staan, maar waarbij daarnaast ook andere tekenen van geestelijke achteruitgang aanwezig zijn. De meest voorkomende oorzaak voor dementie is de ziekte van AlzheimDepressie, Dementie 
dendritische cellenEen klein deel van de cellen in de epidermis bestaat uit andere cellen dan de keratinocyten. De dendritische cellen liggen er bijvoorbeeld tussenin met lange uitlopers. Melanocyten behoren tot dit celtype. Vitiligo 
denkmodeleen concreet voorbeeld aan de hand waarvan veel abstracte begrippen duidelijker kunnen worden gemaaktManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
DensityDichtheid of soortelijk gewicht van een lipoproteïne, zoals bepaald met ultracentrifugatie. Hoe groter het lipoproteïne, hoe lager het soortelijk gewicht.Cholesterol 
depigmentatietotaal ontkleurde spierwitte huidVitiligo 
depressiesomberheid, neerslachtigheid, gedrukte stemming. Verwarrend is dat in de vaktaal vaak de term depressie wordt gebruikt voor een ziektebeeld dat volledigheidshalve depressie in engere zin of depressieve (stemmings)stoornis heet, terwijl in spreektaal met depressie álle mogelijke vormen van somberheid kunnen worden bedoeld, dus ook de gewone, niet ziekelijkeDepressie, Depressief en nu, Manisch depressief en nu, Oorsuizen, Dwangstoornissen 
depressie in engere zinpsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselenDepressief en nu, Dwangstoornissen 
Depressie, gemaskeerdeHet type depressie waarbij de depressieve stemming minder duidelijk aanwezig is en een groot aantal andere symptomen (vooral lichamelijke klachten) op de voorgrond staan. 
Depressie, organischeOude benaming voor 'depressie door een lichamelijke aandoening'. 
depressieflijdend aan de ziekte depressie. Het woord depressie mag dus niet gebruikt worden in situaties waarin de stemming beter omschreven kan worden met somber, verdrietig, depri, teneergeslagen of gedeprimeerdManisch depressief en nu 
depressieve stemmingsstoornispsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselenDepressief en nu 
depressieve stoornispsychiatrische ziekte waarbij (volgens internationaal afgesproken criteria) minstens twee weken lang een depressieve stemming bestaat die het normale dagelijkse leven verstoort en waarbij nog ten minste vijf andere verschijnselen aanwezig zijn, zoals slechte eetlust, energieverlies, slaapproblemen, gespannenheid, angsten, schuldgevoel, concentratieproblemen, verminderd zelfgevoel, denken aan de dood, dwanggedachten, verlies aan seksuele interesse of psychotische verschijnselen.Depressie, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
DerealisatieVerandering in het waarnemen van de omgeving, waardoor deze als vervormd en onwerkelijk wordt gezien. Daardoor verliest men het contact met de werkelijkheid.Epilepsie, Manisch-depressieve stoornis 
DerivaatEen chemische stof die van een andere chemische stof is afgeleid.Cholesterol 
DermabrasieBehandeling van huidafwijkingen, waarbij door het bovenste laagje van de huid als het ware af te schuren of af te schaven littekens (bijvoorbeeld als gevolg van acne) minder zichtbaar kunnen worden gemaakt. 
DermatofytenSchimmels die bij voorkeur op of in de huid, nagels en haren groeien. 
DermatoloogArts die gespecialiseerd is in ziekten van de huid.Allergie bij kinderen 
DermisLederhuid; onder de opperhuid gelegen huidlaag, waarin zich onder andere de zweetklieren, de haarwortels en de talgklieren bevinden. 
Dermo-lipectomieMeer ingrijpende plastisch-chirurgische operatie waarbij vet en gewoonlijk ook een gedeelte van de huid wordt verwijderd. 
DES-stent Drug Eluting Stent, stent waarin een geneesmiddel is verwerkt dat nieuwe vernauwingen op de langere termijn moet afremmenHart- en vaatproblemen 
DescendensLetterlijk: afdalend. Verkorte aanduiding voor colon descendens. 
DesinfecterenOntsmetten: het zo goed mogelijk zich ontdoen van ziekmakende micro-organismen (bacteriën, virussen en schimmels) van niet-levende oppervlakken, zoals een po of een aanrechtblad. Voor het totaal verwijderen van bacteriën, virussen en schimmels zijn sterke 
Desinfectie, thermischeOntsmetting door middel van verhitting (in een kookapparaat); zie ook Hittesterilisatie. 
DesoriëntatieLetterlijk: het 'niet weten waar het oosten is'. Het verlies van het vermogen om zich in de omgeving goed te oriënteren en de mensen en dingen te herkennen en plaats en tijd te kunnen bepalen. 
Desoxyribo Nucleic AcidDNA, een zeer lang spiraalvormig molecuul in de cel dat alle erfelijke informatie bevat.Kanker en radiotherapie 
Desoxyribo nucleid acidDNA, de chemische naam voor het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) 
DesoxyribonucleïnezuurDNA, de chemische naam voor het basisbestanddeel van waaruit de chromosomen (erfelijkheidsdragers) zijn opgebouwd: een lange keten van allerlei opeenvolgende combinaties van vier verschillende eiwit-achtige stoffen (adenine, cytosine, guanine en thymine) 
devaluerende neiging om het gedrag of de totale persoonlijkheid van de ander als ‘alleen maar slecht’ te beoordelen. Vaak ontstaat dit nadat men eerst een tijdlang de ander heeft geïdealiseerd. Deze afwisseling van idealiseren en devalueren komt vaak voor bij mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis en nu 
DEXAAfkorting van Dual Energy X-ray Absorptiometry. Nauwkeurige methode die o.a. gebruikt kan worden om de hoeveelheid lichaamsvet van een mens te meten. 
dextroserechtsdraaiend glucose of druivensuikerDiabetes, Diabetes type 1, Diabetes type 2, Diabetes en nu 
DHAEen voor de hersenen belangrijk vetzuur.ADHD 
DHEAdehydroepiandrosteron, belangrijkste vertegenwoordiger van de bijnierandrogenenHypofyseziekten 
DIdiabetes insipidusHypofyseziekten 
DiabetesStoornis in de suikerstofwisseling waarbij er door de alvleesklier onvoldoende insuline wordt afgegeven en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nieren, waardoor doEpilepsie, Diabetes type 1, Diabetes, Diabetes type 2 
diabetes insipidusaandoening van de nierbuisjes met overmatige urineproductie als gevolg van onvoldoende productie of werking van ADHHypofyseziekten, Nierziekten 
diabetes mellitussuikerziekte. Stoornis in de suikerstofwisseling waarbij de alvleesklier onvoldoende insuline afgeeft en waardoor de hoeveelheid bloedsuiker (glucose) in het bloed te hoog is. Dit leidt tot het verlies van suiker en veel water via de nierenVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Nierziekten, Groeihormoontekort 
Diabetische retinopathieAandoening van het netvlies in het oog die wordt veroorzaakt door suikerziekte. 
DiafragmaWordt zowel gebruikt als medische naam voor het middenrif (de spierplaat tussen de borst- en de buikholte) als voor de verstelbare, ronde, opening (zoals in een oog en in een fototoestel) waardoor de hoeveelheid invallend licht geregeld kan worden.Maagklachten 
diagnosede wetenschappelijke formulering waarmee een arts zijn opvatting weergeeft over wat er in medisch opzicht bij een bepaalde patiënt aan de hand is en op basis waarvan de behandeling en de prognose bepaald kunnen wordenKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Depressief en nu, Manisch depressief en nu, Allergie bij kinderen, Dwangstoornissen 
Diagnostic and Statistical Manual of Mental DisordersBoek dat het classificatiesysteem bevat, op basis waarvan de diagnose bij psychiatrische ziektebeelden kan worden gesteld. Er bestaan verschillende edities, die met Romeinse cijfers zijn aangegeven. Het meest recent is de vierde editie, de DSM-IV, die in 
DiagnostiekOnderzoek om de oorzaaken en de aard van bepaalde (ziekte)verschijnselen vast te stellen.Erectieproblemen 
diagnostiek proces dat wordt doorlopen om tot de aard en oorzaak van een aandoening te komenPlas- en erectieproblemen 
Diagnostische blokkadeZenuwblokkade uitgevoerd om uit te maken wat de oorzaak van de pijn is en waar de pijn exact aan te geven is.Chronische pijn 
dialectische gedragstherapie een therapie ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Marsha Linehan gericht op het behandelen van zelfdestructief gedrag zoals suïcidepogingen, automutilatie, middelenmisbruik en zelfverwaarlozingPersoonlijkheidsstoornis en nu 
dialysescheidingsproces waarbij afvalstoffen uit het bloed worden verwijderdHoge bloeddruk, Nierziekten 
Dialyse, peritonealeNierfunctievervangende behandeling waarbij met behulp van een spoelvloeistof die via een buisje in de buikholte wordt gebracht, afvalstoffen via het buikvlies weggespoeld worden. 
dialysemembraan halfdoorlaatbaar filter Nierziekten 
DiameterDoorsnedeAstma, Manisch-depressieve stoornis 
Diarree, functioneleAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Diarree, nerveuzeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
diastoleontspanningsfase van het hart Hart- en vaatproblemen 
diastolische bloeddrukde onderwaarde van de bloeddruk: de (laagste) druk in de slagaders op het moment dat het hart geen bloed uitpompt en een nieuwe hoeveelheid bloed uit de longen ontvangtVaatlijden, Hart- en vaatproblemen 
DiathermieElektrische techniek waarmee kleine bloedvaatjes kunnen worden dichtgeschroeid en weefsel bloedeloos kan worden doorgesneden tijdens operatie.Kanker en chirurgie 
diclofenacontstekingsremmerDementie doet ook pijn 
DIDMOADziekte met een combinatie van type 1 diabetes mellitus, diabetes insipidus, afwijking van de gezichtszenuwen en doofheid (= syndroom van Wolfram) Hypofyseziekten 
dieet, ketogeenEen zeer streng en vetrijk dieet dat bij kinderen met een moeilijk instelbare epilepsie effect kan hebben en waarnaar soms wordt uitgeweken als anti-epileptica en operatie geen opties meer zijn.Epilepsie 
Diep veneuze tromboseHet ontstaan van bloedstolsels in de diepe aders van de benen.Vaatlijden 
Diepe endometrioseEndometriose in de holte van Douglas of in de ruimte tussen de darm en de vagina (het septum rectovaginale). Sommige gynaecologen beschouwen alle endometriose die dieper dan 4 mm doorgroeit in het omliggende weefsel als diepe endometriose.Endometriose 
DieptezienHet vermogen om met twee ogen driedimensionaal te zien en diepte te schatten. 
DifferentiaaldiagnoseEen aantal andere diagnoses die, behalve de vastgestelde diagnose, ook als mogelijke verklaring of oorzaak voor de klachten en verschijnselen van een patiënt opgenoemd kan worden.Multiple Sclerose 
differentiatiegraadmate waarin kankercellen afwijken van gezonde cellenEierstokkanker 
DiffractieBuiging van lichtstralen door middel van interferentie. 
diffuse angststoornisvorm van angststoornis die niet ergens speciaal op gericht is. Wordt ook gegeneraliseerde angststoornis genoemdDwangstoornissen 
Dijodotyrosine (DIT)Aminozuur tyrosine met twee jodiumatomen; bouwsteen voor de schildklierhormonen thyroxine (T4) en trijoodthyronine (T3).Schildklierafwijkingen 
Dikkedarm, instabieleAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
Dikkedarm, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
DioptrieMaat voor de sterkte van brillenglas of contactlenzen. Wordt afgekort als D of dpt. 
diplacusisverschil in de waarneming van toonhoogte tussen de beide oren Tinnitus 
DiplopieDubbelzien. 
DipyridamolMedicijn dat de bloedstolling beïnvloedt door middel van het remmen van de mogelijkheid van de bloedplaatjes om samen te klonteren tot een stolsel.Vaatlijden 
Directieve therapieModerne behandelingsvorm in de psychologie die vooral klachtgericht werkt en die tracht de werkzame elementen uit diverse bestaande therapievormen met elkaar te verbinden.Dwangstoornissen 
DisaccharideChemische naam voor tweevoudige suikers, bijvoorbeeld lactose (melksuiker). Dit zijn chemisch gezien suikers die door middel van vertering in twee kleinere suikers (zoals glucose) omgezet kunnen worden (zie ook Monosaccharide). 
DiscriminatievermogenHet vermogen om geluiden van elkaar te kunnen onderscheiden, zoals ondermeer noodzakelijk is voor het begrijpen van het gesproken woord. 
dislipidemievetstofwisselingsstoornissenDiabetes en nu 
Disposable lenzenContactlenzen met een beperkte levensduur die dag en nacht gedragen kunnen worden. Kunnen een beperkte tijd (een of enkele weken) achtereen gedragen worden, en dienen dan weggegooid te worden. 
DissectieHet ontstaan van een scheurtje in de binnenste laag van de wand van een slagader. Dissectie in een van de hals- of wervelslagaders kan de oorzaak zijn van een beroerte.Hoge bloeddruk 
DissociatieEen deel van het bewustzijn is tijdelijk afgescheiden van de rest van de persoonlijkheid en stuurt het gedrag op een wijze die grotendeels ontsnapt aan de controle van het andere deel van het bewustzijn.Eetstoornissen 
DissociatiefGepaard gaande met een veranderd bewustzijn.Schizofrenie 
Dissociatieve hallucinatieHallucinatie tijdens een trance, gekenmerkt door een combinatie van zintuiglijke kwaliteiten (zoals beeld, geluid, geur) en hevige emotionele belevingen.Schizofrenie 
diureticaplaspillen; medicijnen die de nieren stimuleren tot het verwijderen van extra vloeistof uit het bloed, met als doel een teveel aan vocht uit het lichaam te verwijderen en/of de bloeddruk te verlagenEetstoornissen, Vaatlijden, Hart- en vaatproblemen 
DivertikelUitstulping van de dikke darm aan de buitenkant, niet te verwarren met een poliep (uitstulping aan de binnenkant). Divertikels van de dikke darm veroorzaken meestal geen klachten. 
DLB dementie met Lewy-lichaampjes Parkinson en nu 
DNADesoxyribo Nucleic Acid – in de chromosomen aanwezige drager van erfelijke eigenschappenKanker en doelmedicijnen, Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Cholesterol, Manisch depressief en nu 
DNA-chipEen plaatje met specifieke DNA-fragmenten dat gebruikt wordt om te bepalen welke genen actief zijn in een bepaald stukje weefsel.Kanker en radiotherapie 
DNA-deoxynucleinezuurDNA is de drager van genetische informatieEierstokkanker 
DolhuisOud Nederlands woord voor de voorloper van de huidige psychiatrische inrichting of het psychiatrische ziekenhuis. 
dominanterfelijke eigenschap die maar op één chromosoom van een chromosomenpaar hoeft voor te komen (dus van een van beide ouders afkomstig) om tot de ziekte te leiden, ondanks dat het andere chromosoom uit dat chromosomenpaar gezond isManisch-depressieve stoornis, Cholesterol, Manisch depressief en nu 
DonorcodicilKaartje met bereidverklaring om na de dood als donor te fungeren van organen of lichaamsweefsel zoals hart, nieren of hoornvlies. 
donorplekhuidgebied waar gezond weefsel vandaan wordt gehaald om getransplanteerd te worden 
doofheid, functionelegehoorverlies boven de 90 dB, er is geen functie van het gehoor zodanig dat er met versterking iets aan te doen is Alles over hoorproblemen 
DoorbraakbloedingOnverwachte en tussentijds optredende, op een menstruatie lijkende bloeding tijdens het gebruik van de anticonceptiepil of bepaalde andere hormoonpreparaten. 
DoorliggenHet ontstaan van weefselbeschadiging door langdurige druk op de huid waardoor de bloedvaten dichtgedrukt worden. 
Dop-toneApparaat waarmee al vanaf vroeg in de zwangerschap de harttonen van de vrucht beluisterd kunnen worden. 
DopamineNeurotransmitter die in bepaalde hersenkernen noodzakelijk is voor het overbrengen van zenuwimpulsen voor het goed laten functioneren van de spieren en die bij mensen met de ziekte van Parkinson in onvoldoende mate wordt aangemaakt. Dopamine is ook een beADHD 
dopamineneurotransmitter die onder andere de afgifte van prolactine door de hypofysevoorkwab remtParkinson en nu 
dopamine boodschapstof in de hersenen, belangrijk bij de ziekte van Parkinson  
dopamine-agonistgeneesmiddel dat een werking heeft als dopamine Hypofyseziekten 
dopamine-agonist middel dat qua werking lijkt op levodopaParkinson en nu 
DopamineagonistStof die de werking van dopamine tijdens het overbrengen van impulsen van de ene op de andere zenuw nabootst en gedeeltelijk kan vervangen en daarom gebruikt wordt bij de behandeling van de ziekte van Parkinson. 
DopaminergDopamineverhogend middel.ADHD 
Dopaminerge stofDopamine verhogende stof zoals Ritalin of cafeïne.ADHD 
DopaminergicaMedicijnen met een dopamine lijkende werking, zoals levodopa, die gebruikt kunnen worden bij de behandeling van de ziekte van Parkinson. 
Doppler- of Duplex-echografie geluidsonderzoek waarmee bloedstroomsnelheden en vernauwingen kunnen worden opgespoordHart- en vaatproblemen 
Dopplereffecthet effect dat geluid van een bron die naar je toekomt, een hogere toon heeft dan geluid dat van je afgaatHart- en vaatproblemen 
dorstproeftest waarbij men enige tijd niets mag drinken om te beoordelen of er sprake is van diabetes insipidusHypofyseziekten 
DosisSpreektaal voor geabsorbeerde dosis. Dit is de hoeveelheid geabsorbeerde (opgenomen) energie per massa-eenheid bestraald materiaal.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie 
Dosis-aërosolSoort spuitbusje (aërosol) waarin zich een bepaald medicijn bevindt en van waaruit telkens een afgemeten hoeveelheid (dosis) medicijn komt dat vervolgens ingeademd ('inhalatie') kan worden. Ook wel verstuiver genoemd. Wordt vaak toegepast bij de behandeliAstma 
DotterenBehandeling van een vernauwd gedeelte van een slagader (meestal een kransslagader van het hart) ook PTCA (percutane transluminale coronaire angioplastiek) genoemd. Bij de behandeling wordt een dunne katheter vanuit de lies via de slagaders opgeschoven naaVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol 
dotteren met een slangetje (katheter), die meestal via de liesslagader naar binnen wordt gebracht, de vernauwing opzoeken om daar een ballonnetje op te blazen, waardoor het vat als het ware wordt ‘opengeperst’ Hart- en vaatproblemen 
Double Dutchgelijktijdig gebruik van pil en condoomAnticonceptie 
DPP-4-remmersstoffen die ervoor zorgen dat de incretines niet worden afgebrokenDiabetes en nu 
DraagcomfortDe mate waarin iets prettig en probleemloos 'zit'. 
draagkrachtvermogen om lasten te dragen; de mentale, emotionele en lichamelijke belastbaarheid Premenstrueel syndroom (PMS) 
draaglastsubjectieve beleving van de mentale, emotionele en lichamelijke belastingPremenstrueel syndroom (PMS) 
DrageeRonde tablet met suikerlaagje eromheen. Wordt vaak gebruikt voor medicijnen die een stof bevatten die een vieze smaak bezitten, teneinde deze te camoufleren. 
DragerIemand die in zijn chromosomen een bij een bepaalde erfelijke ziekte passende afwijking heeft, zonder dat hij zelf ziek is, maar deze wel op zijn nageslacht kan overdragen.Cholesterol 
DrainSlang die aan het eind van een operatie in een operatiewond wordt achtergelaten om wondvocht en bloed af te voeren.Kanker en chirurgie 
dramadriehoekeen door de Amerikaan Steve Karpman ontwikkeld concept waarbij mensen afwisselend de rol van Redder, Slachtoffer en Aanklager op zich nemen en daarmee steeds ofwel te veel ofwel te weinig verantwoordelijkheid op zich nemenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
drangneiging, aandrift (zie ook dwang)Dwangstoornissen 
Droge-poederinhalatorInhalator waarin het medicijn in poedervorm is opgeslagen.Astma 
DroomslaapVroeger veelgebruikte benaming voor de REM-slaap, omdat mensen, wanneer ze uit deze slaapfase worden gewekt, vrijwel altijd rapporteren dat ze aan het dromen waren; eigenlijk onjuiste benaming, omdat ook tijdens de andere slaapfasen dromen kunnen voorkome 
Drop attackHet plotseling voorover vallen, zonder dat er sprake is van bewustzijnsverlies.Vaatlijden 
DruivensuikerGlucose; het kleinst mogelijke koolhydraat. Circuleert in het bloed en heet daarom ook wel bloedsuiker. Glucose is van essentiëel belang voor het goed functioneren van de energievoorziening in het lichaam. 
DSMDiagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Het boek c.q. het classificatiesysteem op basis waarvan de diagnose bij psychiatrische ziektebeelden kan worden gesteld. Er bestaan verschillende edities van. DSM-5 is in 2013 uitgekomenADHD, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
Dual Energy X-ray AbsorptiometryNauwkeurige methode die o.a. gebruikt kan worden om de hoeveelheid lichaamsvet van een mens te meten. 
DubbelfocusbrilBril met twee sterkten (bijvoorbeeld een bril of contactlens met een ingeslepen 'maantje' of twee sterkte-ringen), meestal bedoeld voor zowel dichtbij zien (lezen), als veraf zien. 
DubbelfocuslenzenContactlenzen met twee sterkten (bijvoorbeeld een bril of contactlens met een ingeslepen 'maantje' of twee sterkte-ringen), meestal bedoeld voor zowel dichtbij zien (lezen), als veraf zien. 
Ductus thyroglossusWeefselstreng, soms buisvormig, die ontstaat bij de embryo bij het afdalen van de schildklier vanuit de tongbasis, waar de schildklier oorspronkelijk begint te groeien.Schildklierafwijkingen 
DumpingAan het Engels ontleende term ('storten') waarmee een zeer snelle maagontlediging in de richting van de darmen wordt aangeduid.Maagklachten, Depressie 
DuodenumTwaalfvingerige darm: het ongeveer 25 cm lange eerste deel van de dunne darm, dat begint bij de maaguitgang en waarin de uitvoergangen en de alvleesklier en de galblaas uitmonden.Maagklachten 
DuplexOnderzoek van de bloedvaten met geluidsgolven.Vaatlijden 
DuplexscannerApparaat waarmee door middel van geluidsgolven organen binnen het lichaam op een beeldscherm zichtbaar gemaakt kunnen worden. Wordt ook gebruikt om tijdens de zwangerschap de vrucht te bekijken.Vaatlijden 
DVTdiep-veneuze trombose Anticonceptie 
dwangGedrag dat iemand tegen zijn wil in vertoont, in tegenstelling tot gedrag uit vrije wil. Hierbij gaat het niet alleen om handelingen, maar ook om gedachten die iemand niet kan tegenhouden Dwangstoornissen 
dwanggedachtehardnekkig terugkerende gedachte, meestal onaangenaam of beangstigend van inhoud, die ongewild optreden en niet goed onderdrukt kunnen worden. Wordt ook obsessie genoemdDwangstoornissen 
dwanghandelingherhaaldelijk verrichten van (meestal zinloze) ongewilde handelingen waartoe iemand zich gedwongen voelt, omdat niet toegeven aan die dwang leidt tot ondraaglijke spanning en angst (bijvoorbeeld tientallen malen per dag handenwassen)Dwangstoornissen 
dwangmatiggepaard gaand met dwang (dat wil zeggen, niet spontaan, niet uit vrije wil)Dwangstoornissen 
dwangmatig karakterkarakter of persoonlijkheid waarbij dwang, een overheersende rol speelt, hetgeen zich ondermeer uit in perfectionisme, overmatige ordelijkheid, verzamelzucht en starheid (ten koste van spontaniteit, improvisatievermogen en vrije wil)Dwangstoornissen 
dwangneuroseoude term voor dwangstoornisDwangstoornissen 
DwangpatiëntPatiënt die lijdt aan een vorm van dwangstoornis.Dwangstoornissen 
DwangstoornisHet herhaald en storend optreden van ongewilde gedachten (zie dwanggedachten) en/of het verrichten van ongewilde handelingen (zie dwanghandelingen). De medische naam hiervoor is obsessief-compulsieve stoornis.Dwangstoornissen 
dwangverschijnselverschijnsel dat voorkomt bij dwangstoornissen, zoals dwanghandeling en dwanggedachteDwangstoornissen 
DwarslaesieEen beschadiging van het ruggenmerg met doorsnijding van de ruggenmergzenuwen.Erectieproblemen 
dwarslaesie beschadiging van het ruggenmerg met doorsnijding van de ruggenmergzenuwen Plas- en erectieproblemen 
Dynamisch bereikHet gehoorbereik van het oor, lopend tussen de zwakst nog hoorbare geluidssterkte en het luidste nog net niet als pijnlijk ervaren geluid van een bepaalde toonhoogte.Eetstoornissen, Schizofrenie 
DysartrieEen spraakstoornis door problemen met het bewegen van de spieren van de mond, tong en keel, waardoor de spraak slecht verstaanbaar wordt.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
Dysbetalipoproteïnemie, familiaireErfelijke stoornis waarbij zowel hypercholesterolemie als hypertriglyceridemie kan voorkomen, doordat de chylomicronen en VLDL-deeltjes onvoldoende verwijderd worden. 
Dyscalculie‘Rekenblindheid’, stoornis voornamelijk op het gebied van rekenen.ADHD 
Dysfatische ontwikkelingOntwikkeling van spraak en taal.ADHD 
dysforievoortdurend aanwezige sombere stemming; het tegenovergestelde van euforiePremenstrueel syndroom (PMS) 
DyshormonogeneseGestoorde hormoonaanmaak.Schildklierafwijkingen 
DyskinesieBewegingsstoornis waarbij abnormale en ongecontroleerde of onwillekeurige bewegingen optreden. Dit kan een bijwerking van bepaalde medicijnen zijn, of het gevolg zijn van een ziekte van het zenuwstelsel. 
DyslexieLeesblindheid, stoornis in lezen en schrijven.ADHD 
DyslipidemieEen verstoorde verhouding tussen de verschillende vetten (lipiden) in het bloed. 
dysmenorroepijn onder in de buik tijdens de menstruatieEndometriose, Anticonceptie 
DyspareuniePijnlijke coitus.Erectieproblemen, Endometriose 
dyspareunie pijnlijke geslachtsdaadPlas- en erectieproblemen 
DyspepsieLetterlijk: slechte vertering. Een verouderde, aan het Grieks ontleende term waarmee na een maaltijd optredende onaangename gevoelens in de bovenbuik (pijn, misselijkheid, vol gevoel, branderig gevoel, oprispingen) worden aangeduid en die overigens nietsMaagklachten 
dysplasieonderontwikkeling van een bepaalde structuur of weefselHypofyseziekten 
Dysplasie, fibromusculaireErfelijke afwijking met vernauwing in de slagaderen van de nieren. 
Dysplastisch strumaStruma met sterk gestoorde en wisselende opbouw.Schildklierafwijkingen 
DyspnoeMoeilijkheden met de ademhaling, waardoor benauwdheid optreedt. 
DyspraxieZie DCD.ADHD 
Dyssynergia coliAnder woord voor prikkelbare darm syndroom, een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastingspatr 
dysthyme stoornisvorm van depressie, waarbij ten minste gedurende twee jaar langdurige perioden van depressieve stemming bestaanDepressie, Depressief en nu 
DystonieOnwillekeurige samentrekkingen van spieren (spiergroepen), waardoor rare bewegingen of abnormale houdingen optreden. Dystonie in het gelaat leidt tot grimassen, kaakkramp of slikproblemen. Ook kan een pijnlijke verkramping van spieren optreden, vooral tij