Trefwoorden
Spreekuur Thuis bevat een voortdurend groeiend woordenboek met de omschrijving van medische termen.


 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z   


Trefwoord Omschrijving Gerelateerde thema's
C-19 en C-21 progestagenenTwee soorten progestagenen, onderscheiden op grond van hun chemische samenstelling, waarbij de C-21 progestagenen het meest op natuurlijke progesteron lijken en de minste bijwerkingen geven (zie ook progestageen).Osteoporose 
C-reactive protein (crp)Een verhoogd gehalte aan crp kan duiden op het opvlammen van het proces van slagaderverkalking. 
C-vezels‘Dunne’ zenuwvezels waar de pijnprikkel wordt voortgeleid. De snelheid van voortgeleiding is lager dan bij de A delta vezels.Chronische pijn 
ca125Een hormoon dat in het bloed kan worden aangetoond en dat aangeeft of het buikvlies geprikkeld is. Sommige artsen gebruiken het om te kijken hoe actief de endometriose is. 
CABCellulose-Aceto-Butyraat: materiaal waarvan de eerste generatie zuurstofdoorlatende harde contactlenzen van zijn gemaakt. Deze stof is krasgevoeliger dan PMMA. 
CABGcoronary artery bypass grafting, bypassoperatie aan het hartHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CachexieExtreme vermagering. 
calcineurine inhibitorennieuw type ontstekingsremmers met minder bijwerkingen die gebruikt kunnen worden in de vorm van crèmes/zalvenVitiligo 
CalcitonineHormoon uit de schildklier dat de hoeveelheid calcium in het bloed op peil houdt.Osteoporose, Osteoporose 
CalcitriolDe in het lichaam actieve vorm van vitamine D.Osteoporose 
CalciumDe minerale stof die de stevigheid van het bot bepaalt en ook wel 'kalk' wordt genoemd.Osteoporose 
calciumantagonistentype bloeddrukverlagerVaatlijden, Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CalciumbalansHet evenwicht tussen het dagelijks verlies aan calcium via de darmen, nieren en de huid, en de dagelijkse opneming van calcium via de voeding.Osteoporose 
Calciumblokkerende middelen Groep van vaatverwijdende medicijnen. 
CalorieDe maat die onder andere gebruikt wordt voor de energie-inhoud van een voedingsmiddel (1 kilocalorie = 1000 calorieën). 
Candida albicansEen normaal in kleine hoeveelheden in de darmen, en bij de vrouwen ook de vagina, aanwezige gist-achtige schimmel. Als gevolg van een verminderde weerstand kan deze gist verder uitgroeien en een ontsteking veroorzaken. 
CandidiasisEen ontsteking die veroorzaakt wordt door Candida albicans, een normaal in kleine hoeveelheden in de darmen, en bij de vrouwen ook de vagina, aanwezige gist-achtige schimmel. Als gevolg van een verminderde weerstand kan deze gist verder uitgroeien en een 
CannabisMarihuana.Geslachtsnaam van de hennepplant. De term cannabis wordt meestal gebruikt als aanduiding van softdrugs als hasjiesj, weed en khif. 
capacitatierijpingsproces dat de zaadcel ondergaat om het eitje te kunnen bevruchten Anticonceptie 
capaciteit, VitaleDe hoeveelheid lucht die iemand na een zo diep mogelijke inademing maximaal kan uitademen. Vaak wordt de FEV1 gerelateerd aan de VC om zo luchtwegvernauwing te kunnen vaststellen.Astma, COPD 
CAPDcontinue ambulante peritoneaaldialyse, handmatige buikspoeling Nierziekten 
capillairhaarvaatje of dun buisjeHart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen, Nierziekten 
CARAAfkorting voor chronische aspecifieke respiratoire aandoeningen. CARA is een verouderde term en was een verzamelnaam voor astma, longemfyseem en chronische bronchitis, welke los van elkaar, maar ook tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn.Astma, COPD 
carboplatinchemotherapeuticum dat wordt gebruikt bij diverse vormen van kanker, onder andere eierstokkanker, baarmoederkanker, baarmoederhalskanker, longkanker, slokdarmkanker, en kiemceltumoren. Heeft overeenkomsten met cisplatin, maar minder bijwerkingen. Behoort samen met cisplatin en oxaliplatin tot de platinaverbindingen. Het werkingsmechanisme berust op binding aan het DNA van de celEierstokkanker 
CarcinoïdTumor van bepaalde hormonaal actieve cellen, vooral voorkomend in darm en long, meestal goedaardig.Schildklierafwijkingen 
CarotisdissectieScheurtje in de binnenste laag van de bloedvatwand in een van de halsslagaders. Een carotisdissectie kan de oorzaak zijn van een beroerte.Vaatlijden 
carotisendarterectomie operatie waarbij de athero­sclerotische vernauwing (plaque) uit de halsslagader wordt verwijderd Hart- en vaatproblemen, Hart- en vaatproblemen 
CasusLatijn voor 'geval'. Bedoeld wordt in de regel een bepaald geval, een bepaalde patiënt, die bijvoorbeeld een arts in een artikel of een lezing als voorbeeld naar voren brengt. Casuïstiek staat dan voor het beschrijven van voorbeelden uit de praktijk.Schizofrenie 
CataractHet troebel worden van de ooglens (Zie Staar). 
CatatonieStoornis van de (psycho)motoriek waarbij de spanning van de spieren veranderd is. In geremde en opgewonden vorm. 
CatecholaminenVerzamelnaam voor een aantal chemisch aan elkaar verwante stoffen die vooral activerend werken in het het deel van het zenuwstelsel dat de werking van de inwendige organen (als hart, longen, bloedvaten) regelt (het sympatische deel van het autonome zenuwsHoge bloeddruk 
CatheterDun slangetje, gemaakt van een soepele kunststof, waarmee via een lichaamsopening vloeistof afgetapt kan worden, zoals vanuit de urineblaas. 
CatheterisatieMet een slangetje (catheter) via een lichaamsopening vloeistof af laten lopen. Zo wordt een urine-catheter gebruikt om via de plasbuis urine uit de blaas af laten lopen.Multiple Sclerose 
Cauda equinaLetterlijk 'paardenstaart': het geheel van zenuwwortels dat ontspringt aan het ondereinde van het ruggenmerg.Multiple Sclerose 
CausalgieEen pijnlijke aandoening die gelijkt op posttraumatische dystrofie (PD), maar waarbij in tegenstelling tot PD een aantoonbaar beschadigde zenuw aanwezig is. Behalve de klachten van de beschadigde zenuw komen die van PD daarbij. Wordt ook wel Complex RegioChronische pijn 
caverneuze corporazwellichamen van de penis, die zich kunnen vullen met bloed, waardoor een erectie ontstaatErectieproblemen, Plas- en erectieproblemen 
Cavum DouglasiOok Douglasruimte of ruimte van Douglas genoemd. Ruimte in de buik achter de baarmoeder. Bij het rechtop staan is dit het diepste deel van de buik. In dit deel van de buik kan baarmoederslijmvlies zich ophopen dat menstruatie na menstruatie afgestoten wordt, en hier kan zogenaamde ‘diepe endometriose’ ontstaan.Endometriose 
CBCLChild Behaviour Checklist: gedragsvragenlijst voor kinderen.ADHD 
CBD (corticobasale degeneratie) atypische vorm van parkinsonisme, vooral eenzijdig Parkinson en nu 
CBRCentraal Bureau Rijvaardigheden: dit bureau gaat over het halen van het rijbewijs, en is bekend met medicatie voor ADHD.ADHD 
CCPDcontinue cyclische peritoneaaldialyse, buikspoelingen waarbij de wisselingen door een apparaat worden uitgevoerd, ook wel APD genoemdNierziekten 
CDConduct Disorder: gedragsstoornis.ADHD 
CDRClinical Dementia Rating, gevalideerde schaal om de ernst van dementie aan te gevenDementie doet ook pijn 
CEDCentrum voor Educatieve Dienstverlening: deze instantie regelt onderzoeken en begeleiding van schoolkinderen met leerproblemen.ADHD 
Cellulose-Aceto-ButyraatMateriaal waarvan de eerste generatie zuurstofdoorlatende harde contactlenzen van zijn gemaakt. Deze stof is krasgevoeliger dan PMMA. 
Centraal werkendGebruikt om medicijnen aan te geven die inwerken op het centraal zenuwstelsel.Hoge bloeddruk 
Centraal zenuwstelselHet gedeelte van het zenuwstelsel dat centraal gelegen is: de hersenen en het ruggenmerg. De zenuwen die vanuit het centrale zenuwstelsel ontspringen vormen het perifere zenuwstelsel. Afkorting CZS.Chronische pijn, Hoge bloeddruk 
centrale diabetes insipidusdiabetes insipidus (zie aldaar) door onvoldoende productie of afgifte van het hormoon ADH 
Centrale pijnPijn die ontstaat door afwijkingen in het centrale zenuwstelsel zelf. Deze pijn is vaak moeilijk te bestrijden.Chronische pijn 
Centre of excellenceEen centrale plaats voor de behandeling van een bepaalde afwijking waar alle expertise aanwezig is en waar dus de beste zorg aanwezig zou moeten zijn. Er wordt naar gestreefd dergelijke centra voor de behandeling van endometriose te ontwikkelen in Europa.Endometriose 
CerebellumDe kleine hersenen, gelegen achter en onder de grote hersenen. De kleine hersenen zijn betrokken bij de coördinatie van de spierbewegingen en het evenwicht.Multiple Sclerose, Vaatlijden 
Cerebrovasculair accidentPlotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel een CVA of een beroerte genoemd.Vaatlijden 
CerebrumLetterlijk 'hersenen', maar in het algemeen gebruikt als naam voor de grote hersenen, ter onderscheiding van de kleine hersenen (het cerebellum).Multiple Sclerose 
CerumenOorsmeer, bestaand uit door slijmklieren in de gehoorgang afgescheiden oorwas, tesamen met afgestoten huidschilfers en haren uit de gehoorgang en binnengekomen vuildeeltjes. 
cervixbaarmoederhals, het binnen de vagina uitstekende deel van de baarmoederAnticonceptie 
CGMcontinue glucose meting in het bloed Diabetes en nu 
cGMP enzym dat in de lichaamscel nodig is om energie om te zetten Plas- en erectieproblemen 
chemotherapiekankerbehandeling met medicijnen die de kankercellen doden of de groei en vermenigvuldiging beperken. Deze medicijnen worden vaak als infuus, en soms als tablet ingenomen. Ook wel chemotherapeutica of cytostatica genoemdKanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en doelmedicijnen, Eierstokkanker 
Cheyne-Stokes-ademhalingonregelmatige ademhaling kort voor overlijdenEierstokkanker 
chiasma opticumkruising van de gezichtszenuwen boven de hypofyse Hypofyseziekten 
ChiropraxieAlternatieve geneeswijze, het zogenaamde ‘kraken’: behandelwijze waarbij door de correctie van wervelscheefstanden geïrriteerde zenuwen worden verlicht.ADHD 
Chirurgie, bariatrischeVorm van chirurgie die tot doel heeft de vetmassa en dus het lichaamsgewicht drastisch te verlagen bij mensen met ernstige obesitas. Zie ook Restrictieve operatie en Malabsorptieve operatie. 
chirurgie, Longvolume reductieChirurgische ingreep verricht bij patiënten met ernstig emfyseem, waarbij minder goed funcionerende longonderdelen worden weggenomen, meestal beiderzijds; doel is een beter functioneren van de longen.Astma, COPD 
Chlamydia trachomatisgeslachtsziekte Anticonceptie 
ChocoladecysteCyste in de eierstok gevuld met donkere vloeistof die eruitziet als chocolade. Deze vloeistof bestaat uit oud bloed en ontstekingsproducten. Chocoladecysten komen voor bij vrouwen met endometriose en worden ook wel endometriosecysten of endometriomen genoemd.Endometriose 
CholecystokinineIn de dunne-darmwand gemaakt hormoon, dat vrijkomt tijdens en vlak na het nuttigen van de maaltijd en dat de spijsvertering in de dunne darm op gang laat komen door te zorgen voor het samentrekken van de galblaas en de afgifte van spijsverteringssappen do 
cholestasestuwing van gal in de galwegenAnticonceptie 
CholesteatoomZiekte waarbij er in het middenoor een (goedaardige) weefselwoekering voorkomt die de botstructuren (gehoorbeentjes) aantast. 
CholesterolVetachtige stof die door het bloed circuleert Cholesterol wordt normaal in het lichaam aangemaakt en zit in onze voeding. Cholesterol vervult in het lichaam diverse belangrijke taken en is nodig voor de opbouw van de celwanden. Een teveel aan cholesterolVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol 
Cholesterol ConsensusEen aantal afspraken binnen de Nederlandse medische wereld volgens welke mensen met een afwijkend vetgehalte in het bloed behandeld worden.Cholesterol 
Cholesterol, HDL-Cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan HDL. Deze chemische samenstelling geeft minder aanleiding tot het ontstaan van arteriosclerose (slagaderverkalking) en heeft dus een beschermende werking tegen bepaalde hart- en vaatziekten. 
Cholesterol, LDL-Low Density Lipoproteïne-Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan LDL; dit type cholesterol geeft met name aanleiidng tot atherosclerose. 
Cholesterol, VLDL-Very-Low Density Lipoproteïne Cholesterol: cholesterol dat voor transport door het bloed gekoppeld is aan VLDL. 
Cholesterol-syntheseremmersStoffen die de aanmaak van cholesterol in de lever beperken, door daar de werking van het enzym HMG-COA-reductase, nodig voor de aanmaak van cholesterol, af te remmen. Worden ook wel statines genoemd.Osteoporose, Vaatlijden, Cholesterol 
cholesterolembolielosgeschoten stukje cholesterol dat stroomafwaarts in de bloedsomloop vastloopt, vaak in voeten  
chordoomkwaadaardige tumor die uit bepaalde cellen van het bot ontstaat 
ChorionHet vlies dat de vrucht binnenin de baarmoeder omhult. 
ChoroideaBloedvatrijke oogrok die aan de voorkant van het oog overgaat in het regenboogvlies (iris) en het straallichaam (corpus ciliare). 
CHPcongenitaal hypopituïtarisme  
chromosoomeiwitstructuur in een cel, bevat een deel van het DNAKanker en radiotherapie, ADHD, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Kanker en doelmedicijnen, Cholesterol, Manisch depressief en nu, Dwangstoornissen, Eierstokkanker 
Chronic Obstructive Pulmonary Disease(COPD) een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen.Astma, COPD 
ChronischGeeft bij ziekten aan dat het verloop langdurig of slepend is.Manisch-depressieve stoornis, Allergie bij kinderen 
Chronisch obstructieve longziektenEen verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen. Meestal wordt de afkorting van de engelse benaming COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) gebruikt.Astma, COPD 
chronische allograftnefropathie geleidelijke achteruitgang van het niertransplantaat, gepaard gaande met eiwitverlies in urine en hoge bloeddruk Nierziekten 
Chronische Aspecifieke Respiratoire AandoeningenVerouderde Verzamelnaam voor astma, longemfyseem en chronische bronchitis, welke los van elkaar, maar ook tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn.Astma, COPD 
Chronische benigne pijnChronische pijn veroorzaakt door een niet-kwaadaardige oorzaak.Chronische pijn 
Chronische bronchitisOntstekingsproces in de luchtwegen (bronchitis), gepaard gaande met hoesten en een verhoogde slijmproductie, welke minstens drie maanden per jaar en tenminste gedurende twee opeenvolgende jaren aanwezig is.Astma, COPD 
Chronische gastritisOntsteking van het maagslijmvlies, veroorzaakt door de bacterie helicobacter pylori. Hierbij is het risico op het ontstaan van een maagzweer vergroot. 
Chronische lage rugpijnPijn onder in de rug die langer duurt dan 4 tot 6 weken.Chronische pijn 
Chronische pijnPijn die langer blijft aanhouden dan te verwachten is, gezien de aard van de beschadiging.Chronische pijn 
Chronische posttraumatische dystrofiePosttraumatische dystrofie die langer dan 1 jaar bestaat.Chronische pijn 
ChylomicronDe vorm waarin vetdeeltjes (triglyceriden en cholesterol) na de vertering in de darm door de darmwand aan het bloed worden afgegeven en worden getransporteerd naar de lever voor verdere verwerking.Eetstoornissen, Cholesterol 
CHZAfkorting voor coronaire hartziekten; ziekten die het gevolg zijn van vernauwingen in de kransslagaders door slagaderverkalking, ook wel coronarialijden of coronair sclerose genoemd.Cholesterol 
CIcochleair implantaatTinnitus, Tinnitus 
CiliënTrilharen op het slijmvlies van de bronchiën die ervoor zorgen dat het slijm dat gevormd wordt en waarop vuil is gekomen dat ingeademd is, wordt afgevoerd naar de keelholte.Astma, COPD 
CilindrischLetterlijk: kokervormig. Een brillenglas of contactlens kan cilindrisch geslepen zijn, dwz niet naar alle richtingen gelijkmatig krom zijn, in het geval de kromming van het hoornvlies eveneens een niet in alle richtingen even sterke kromming bezit (astigm 
Circuits, neuraleSchakelingen tussen de hersenkernen. Ook wel neuraal netwerk genoemd. 
Cirkel van WillisDe verbindingsvaten aan de basis van de hersenen tussen de grote slagaders die bloed vervoeren naar de hersenen.Vaatlijden 
CIZCentrum Indicatiestelling Zorg: deze instantie beoordeelt op welke school een kind geplaatst kan worden op grond van de ernst van zijn handicap.ADHD 
ClassificatieIndelen, rangschikken van begrippen of onderwerpen (zoals ziektebeelden) in klassen. 
claudicatio (dysbasia) intermittensvernauwing van de beenslagaders, die tot pijn tijdens lopen leidt en die verdwijnt bij stilstaan (etalagebenen)Schildklierafwijkingen, Hart- en vaatproblemen 
ClaustrofobieAngststoornis, die zich uit in het vermijden van kleine, gesloten ruimten, omdat men vreest daarin een paniekaanval te zullen krijgen. 
CleanerReiniger, schoonmaakmiddel, bijvoorbeeld bij het gebruik van contactlenzen. 
ClimacteriumLeeftijdsfase van de vrouw waarin zich de veranderingen voordoen die het gevolg zijn van het stoppen van de eirijping en van de vorming van oestrogenen in de eierstokken, ook wel overgang of overgangsjaren genoemd. 
ClippenBehandeling van een aneurysma door middel van het plaatsen van een klemmetje.Vaatlijden 
clivusdeel van het schedelbasisbot aan de achterzijde van het Turks zadel 
Clonische faseFase van een epileptische aanval waarin de kramptoestand van de spieren afgewisseld wordt met ontspanning, waardoor schokkende bewegingen van ondermeer de ledematen ontstaan.Epilepsie 
ClopidogrelEen medicijn dat de bloedstolling beïnvloedt via de bloedplaatjes.Vaatlijden 
Cluster 4 schoolSchool waar kinderen met gedrags- of ontwikkelingsproblemen of psychiatrische problematiek naar toe kunnen.ADHD 
cluster Aeen van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat excentriek, zonderling gedrag en het zich terugtrekken uit sociale contacten. De drie persoonlijkheidsstoornissen in dit cluster zijn de paranoïde, de schizoïde en de schizotypische persoonlijkheidsstoornis Persoonlijkheidsstoornis en nu 
cluster Been van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat dramatisch, op de voorgrond tredend gedrag. De vier persoonlijkheidsstoornissen in dit cluster zijn de borderline, de narcistische, de theatrale en de antisociale persoonlijkheidsstoornisPersoonlijkheidsstoornis en nu 
cluster C een van de drie clusters waarin de persoonlijkheidsstoornissen worden ingedeeld; centraal staat angst die op verschillende manieren wordt gepareerd: bij de afhankelijke persoonlijkheidsstoornis wordt de angst gedempt door zich vast te klampen aan anderen; bij de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis wordt aan de angst toegegeven en worden sociale contacten vermeden en bij de obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis wordt de angst gecompenseerd doordat de persoon probeert alles onder controle te houdenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
ClusterhoofdpijnAanvalsgewijze optredende hoofdpijn, aan een zijde van het hoofd of aangezicht, vergezeld met een of meer van de volgende verschijnselen: rood oog, tranend oog, verstopte neus, zweetvorming gelaat, pupilvernauwing, zwelling van het ooglid, hangend ooglid.Chronische pijn 
CMBD(carbomoylmethylbenzoëzuurderivaten) Medicijnen die de insulinevorming in de pancreas stimulerenDiabetes en nu 
Co-analgeticaGeneesmiddelen die geen specifieke pijnbestrijdingactiviteit vertonen, maar die bij voorschrijven wel de pijn kunnen verminderen; ook wel adjuvante analgetica genoemd.Chronische pijn 
Co-morbiditeitHet tegelijkertijd voorkomen van verschillende aandoeningen.ADHD 
CoagulatieStolling van bloed of eiwit.Endometriose 
CoagulerenHet stollen van bloed of eiwit. Wordt ook gebruikt als naam voor de methode om door middel van warmte weefsel dicht te schroeien (bijvoorbeeld van de eileiders bij sterilisatie van de vrouw), of door middel van zeer lage temperaturen weefsels te bevriezen 
cochleaslakkenhuis, het deel van het gehoororgaan in het binnenoor waarin zich de zintuigcellen bevinden die de geluidstrillingen omzetten in kleine stroompjes die via de gehoorzenuw de hersenen bereikenOorsuizen, Alles over hoorproblemen 
cochleair implantaat (CI)elektrische binnenoorprotheseTinnitus 
cochleaire otosclerosevorm van otosclerose die zich geheel beperkt tot het slakkenhuisAlles over hoorproblemen 
CodicilWilsbeschikking, een door betrokkene geschreven en ondertekende verklaring met wensen die na de dood uitgevoerd dienen te worden (zie ook Donorcodicil). 
CoecumBlind eindigend deel van de dikke darm, rechtsonder in de buik. 
CoeliakieAangeboren darmziekte, berustend op overgevoeligheid voor gluten, wat leidt tot een opnamestoornis van voedingsbestanddelen en diarree.Schildklierafwijkingen 
Cognitie/cognitiefDatgene wat te maken heeft met leren en begrijpen.ADHD 
cognitieshet geheel van gedachten, opvattingen en interpretaties van (een gedeelte van) de werkelijkheid. Voorbeeld: een minderwaardigheidsgevoel berust in de regel op onjuiste waarnemingen of op verkeerd geïnterpreteerd feitenmateriaal; in zulke gevallen is er sprake van gestoorde cognitieDepressief en nu, Dwangstoornissen 
Cognitieve achteruitgangAchteruitgang van de cognitieve functies. 
Cognitieve functiesEen moeilijk precies te omschrijven term, die in het algemeen gebruikt wordt om activiteiten als denken, redeneren en andere intellectuele functies mee aan te geven. Het gaat hier om het geheel van gedachten, opvattingen en interpretaties van (een gedee 
cognitieve schema’s gedachten die ieder van ons heeft ontwikkeld op basis van de basale assumpties. Bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis bevestigen de cognitieve schema’s het negatieve zelfbeeld of het negatieve beeld van anderen en de wereld, het minderwaardigheidsgevoel of het wantrouwenPersoonlijkheidsstoornis en nu 
cognitieve therapieeen afgeleide vorm van gedragstherapie, waarbij niet het direct waarneembare gedrag van de patiënt wordt aangepakt, maar het denkgedrag (de cognities). Er wordt onderzocht welke verkeerde cognities, welke onjuiste opvattingen van de werkelijkheid een gezond psychisch functioneren van de patiënt in de weg staan – met de bedoeling daar iets aan te veranderen uiteraardEetstoornissen, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
CoilenHet aanbrengen van een spiraaltje in een aneurysma, waardoor in het aneurysma een stolsel ontstaat.Vaatlijden 
CoïtusSamenleving, geslachtsdaad; wanneer de penis in de vagina verblijft tijdens de seksuele activiteit.Erectieproblemen 
coïtus samenleving, geslachtsdaad; wanneer de penis in de vagina verblijft tijdens de seksuele activiteitPlas- en erectieproblemen 
coïtus interruptus'voor het zingen de kerk uit’, terugtrekken van de penis uit de vagina vóór de zaadlozingAnticonceptie 
Colitis, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
CollaberenFlauwvallen. Situatie waarbij de hersenen niet genoeg zuurstof of voedingsstoffen krijgen door een tijdelijke afname van de doorbloeding.Vaatlijden 
CollageenLetterlijk: 'lijmvormend'. Een eiwitachtige stof die zich onder andere in het bindweefsel van de huid bevindt en daar door de cellen van de lederhuid wordt gevormd. Het kan per injectie worden toegediend om (acne)littekens op te vullen. 
collateralenbloedvaten die tot ontwikkeling komen om via een omweg een vernauwing te passerenHart- en vaatproblemen 
ColloïdHalfvloeibare massa in de follikels (blaasjes) van de schildkliercel.Schildklierafwijkingen 
ColonMedische naam voor de dikke darm. 
Colon ascendensMedische naam voor het opstijgende deel van de dikke darm, dat in de rechter buikhelft ligt. 
Colon descendensMedische naam voor het afdalende deel van de dikke darm, dat in de linker buikhelft ligt. 
Colon transversumDwarsverlopende deel van de dikke darm. Dit deel ligt hoog in de buik en steekt van rechts naar links over. 
Colon, spastischeAnder woord voor prikkelbare darm syndroom (PDS), een stoornis in de spierbewegingen in vooral de dikkedarm, waardoor klachten over een zeurende en/of krampende buikpijn ontstaan en de darmfunctie ontregeld raakt. Hierdoor ontstaat een afwijkend ontlastin 
ColonneuroseEen wat verouderde benaming voor het prikkelbare darm syndroom (PDS), welke de suggestie in zich heeft dat deze aandoening 'psychisch' zou zijn, of te maken zou hebben met nervositeit, hetgeen niet het geval is. 
ColoscopieOnderzoek waarbij met een endoscoop (een dunne soepele buis met verlichting) binnen in het colon (dikke darm) wordt gekeken, bijvoorbeeld om de dikke darm te onderzoeken in het geval er sprake is van bloedverlies bij de ontlasting. 
colpitisontsteking van het slijmvlies van de vagina Anticonceptie 
colpocleisis dichtmaken van de vaginaProlaps 
ComedoMee-eter; compacte massa bestaande uit talg, huidcellen en bacteriën die het talgklierkanaaltje afsluit, en die soms voorzien is van een zwart puntje dat uit pigment bestaat. 
CommensaalEen organisme (bacterie, virus of schimmel) dat in of op een ander organisme leeft, zonder dat dit daar voor- of nadeel van ondervindt. 
CommunicatieDe uitwisseling van gedachten, mededelingen en emoties tussen mensen.Depressief en nu 
ComorbiditeitHet gelijktijdig voorkomen van verschillende ziekten of stoornissen.Eetstoornissen 
Complex partiële aanvalEpileptische aanval waarbij het bewustzijn geheel of gedeeltelijk is gestoord. De betrokkene kan vreemde onbewuste en doelloze handelingen uitvoeren, zoals smakken, slikken, wrijven, wriemelen of rondlopen. Het gezicht kan bleek zijn of rood. De aanval duEpilepsie 
Complex Regional Pain Syndrome type IAandoening waarbij na een breuk, operatie, kneuzing of zelfs spontaan onder andere de volgende symptomen ontstaan: onverklaarbare diffuse pijn, kleurveranderingen ten opzichte van het andere ledemaat, zwelling, temperatuursveranderingen ten opzichte van hChronische pijn 
ComplicatieBijkomend verschijnsel waardoor de ziekte een ernstiger beloop krijgt.Hoge bloeddruk 
CompressietoestelHoortoestel met een automatische volumecontrole. 
compulsieoude term voor dwangDwangstoornissen 
Computer TomografieEen speciale röntgentechniek om foto's (scans) te kunnen maken van dwarsdoorsneden van organen en waarmee de verschillende weefselsoorten goed van elkaar onderscheiden kunnen worden.Vaatlijden, Kanker en radiotherapie 
Concaaf glasEen brillenglas dat in het midden dunner is dan aan de randen, ook wel een 'min-glas' of 'negatiefglas' genoemd en dat bedoeld is voor mensen die bijziend zijn (zie Bijziendheid). 
concentratiede hoeveelheid van een bepaalde stof in een afgesproken volume-eenheid, bijvoorbeeld milligram per milliliterManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
congenitaalaangeboren 
congenitaal hypopituïtarismeaangeboren afwijking waarbij de hypofyse onvoldoende hormonen produceert 
congofiele angiopathie afzetting van amyloïd in de wand van de bloedvaten Dementie doet ook pijn 
ConischLetterlijk: kegelvormig (Zie ook Keratoconus). 
ConjunctivaBindvlies, het slijmvlies dat de binnenzijde van oogleden en de voorkant van het oogwit bedekt. 
ConjunctivitisEen ontsteking van het bindvlies van het oog (conjunctiva), waarbij meestal vuil traanvocht (met etter) wordt gevormd en de oogleden 's morgens bij het wakker worden vaak aan elkaar gekleefd zitten. 
consensusovereenstemming binnen een bepaalde groep mensen over een bepaald onderwerp. In de medische wereld betreft het in de praktijk een pakket van gemeenschappelijk ontwikkelde en uitgedragen regels voor een zo goed mogelijk beleid vals het gaat om een bepaalde ziekte of een ander medisch probleemManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
ConsensusbesprekingDe bijeenkomst van deskundigen op een bepaald gebied, waarbij men overeenstemming probeert te bereiken over het te voeren beleid (zie consensus). 
ConstipatieTrage, moeilijke stoelgang met harde ontlasting, welke minder dan viermaal per week geloosd wordt.Eetstoornissen 
Constitutioneel eczeemEen erfelijke vorm van de huidziekte eczeem, die zich tijdens het eerste levensjaar voordoet als een 'nattend' eczeem in het gelaat (dauwworm) en zich later juist uit in de vorm van een droog eczeem, voornamelijk in ellebogen, knieholtes, aan de polsen enAllergie bij kinderen 
Contact-laxantiaLaxerende middelen die hun werking ontlenen aan de prikkelende invloed op het slijmvlies van de dikke darm. 
ContactallergeenEen stof die bij contact met de huid een allergische reactie kan veroorzaken. 
ContacteczeemEen vorm van de huidaandoening eczeem die ontstaat na contact tussen de huid en een bepaalde stof waarvoor men overgevoelig is. 
ContactlensOptische kunststoflens ter correctie van oogfouten. Aan de binnenzijde heeft een contactlens een zodanige vorm dat er een gelijkmatig laagje tranen tussen het oog en de lens blijft zitten. 
Continent stomaEen stoma (operatief aangebrachte opening tussen een lichaamsholte, meestal darm of urineleider en de buitenwereld) waarin een klepmechanisme is aangebracht, zodat de inhoud niet vanzelf naar buiten vloeit, waardoor het dragen van een stomazakje niet nodi 
Continent zijnHet normaal kunnen ophouden van urine en ontlasting en het bewust kunnen lozen op een geschikt moment. 
Contra-indicatieMedische reden om een bepaald medicament niet te gebruiken of een bepaalde handeling niet uit te voeren, meestal vanwege een bestaande of een vroeger doorgemaakte ziekte. 
ContraceptivumVoorbehoedsmiddel ter voorkoming van zwangerschap. 
Contracties, peristaltischeRingvormige insnoeringen van de wand van het maagdarmkanaal die veroorzaakt worden door samentrekkingen van de spieren in de wand met als doel de inhoud van de darm voort te stuwen. 
ContractuurSamentrekking van weefsel rond een gewricht, waardoor dit gewricht in een dwangstand komt te staan.Vaatlijden 
contraherenaanspannen van een spier 
ContrastVerschil in helderheid van lichte en donkere beelden. 
contrastmiddelvloeistof die ondoorlaatbaar is voor röntgenstraling en wordt gebruikt voor angiografie (zie daar)Hart- en vaatproblemen 
controledwangvorm van dwangstoornis waarbij vooral de neiging opvalt om allerlei zaken overdreven vaak en grondig te controlerenOsteoporose, Dwangstoornissen 
Conventionele contactlenzenGewone', gebruikelijke contactlenzen. Bedoeld wordt meestal een contactlens van een verouderd type. 
ConvergerenHet naar elkaar toedraaien van de ogen. 
Convex glasEen brillenglas dat in het midden dikker is dan aan de randen, ook wel een 'plus-glas' of 'positiefglas' genoemd en dat bedoeld is voor mensen die verziend zijn (zie Verziendheid). 
Convulsieve status epilepticusEen status epilepticus met trekkingen (convulsieve status), een levensbedreigende situatie omdat iemand ernstige ademhalingsproblemen krijgt.Epilepsie 
COPDChronic Obstructive Pulmonary Disease, een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem, longziekten die vaak tegelijkertijd voorkomen.Astma, COPD, COPD 
COPD chronisch obstructief pulmonaal lijden (vroeger heette dit astma)Parkinson en nu, Allergie bij kinderen 
CorneaHoornvlies, het zeer gevoelige, doorzichtige vlies voor de iris en de pupil van het oog. 
Corneasclerale lensContactlens die zowel het hoornvlies (cornea) als een deel van het oogwit (sclera) bedekt. 
Coronaire hartziektenZiekten ten gevolge van slagaderverkalking in de kransslagaders (coronaire vaten), ook wel coronarialijden of coronair sclerose genoemd. CHZ is een vorm van hart- en vaatziekten.Cholesterol 
coronaire kalkscoregradering van mate van kalkafzettingen in de kransslagadersHart- en vaatproblemen 
coronairvaten kransvaten die om het hart heenlopen en die de hartspier van bloed voorzienHart- en vaatproblemen 
CorpusLatijn voor lichaam. 
Corpus ciliareHet deel van het oog waaraan de ooglens is opgehangen. 
corpus luteumfollikel zonder eicel, geel lichaamPremenstrueel syndroom (PMS) 
corpus spongiosum zwellichaam dat verbonden is met de glans van de penis  
Corpus ventriculiBovenste (eerste) deel van maag. In dit deel wordt het maagsap geproduceerd.Maagklachten 
Corpus vitreumHet 'glasachtig lichaam' van het oog: de met een vochtige, gelei-achtige vloeistof gevulde ruimte binnen in het oog en dat omgeven wordt door het netvlies en aan de voorzijde door de ooglens. 
CorrectieLetterlijk: verbetering. Bij slechtzienden gebruikt voor het corrigeren ervan door middel van een brillenglas of een contactlens met een bepaalde sterkte. 
Corticaal botDe buitenste laag van het bot, bestaand uit stevig dik botweefsel, dat als een schors om de botten zit.Osteoporose 
CorticosteroïdenGroep van hormonen en medicijnen die een ontstekingsremmende werking hebben. Als tablet wordt vooral prednisolon (of prednison) gebruikt. Beclomethason, fluticason en budesonide zijn voorbeelden van corticosteroiden die kunnen worden ingeademd. Zeer effectief maar berucht vanwege de bijwerkingen bij onoordeelkundig gebruik.Astma, COPD 
corticosteroïdenbijnierschorshormonenGroeihormoontekort, Allergie bij kinderen, Vitiligo 
corticotrofine/corticotropineACTH 
corticotropine releasing hormonehypothalamushormoon dat de hypofysevoorkwab stimuleert tot het produceren en afgeven van ACTHHypofyseziekten 
cortisolbelangrijkste bijnierschorshormoon 
CosmetischOp uiterlijke schoonheid betrekking hebbende. 
CoumarineBoedverdunnend medicijn.Vaatlijden 
craniofaryngioomgoedaardige tumor in de hypofyse-hypothalamusregio die ontstaat uit de resten van het zakje van RathkeHypofyseziekten 
CRCcolorectaal carcinoom, kwaadaardige woekering van cellen van de dikke darm Anticonceptie 
creatinine afvalstof van de spierstofwisseling Nierziekten 
creatinineklaring hoeveelheid bloedplasma in het bloed die per minuut wordt gezuiverd van creatinineNierziekten 
CretinismeAangeboren hypothyreoïdie met als gevolg een lichamelijke en geestelijke groeistoornis.Schildklierafwijkingen 
Creutzfeldt-Jakob, ziekte van zeldzaam voorkomende besmettelijke vorm van dementieDementie doet ook pijn 
CRHcorticotropine releasing hormone 
criteriaregels waaraan voldaan moet worden om binnen een bepaalde diagnose of categorie te vallenAstma, Depressief en nu, Dwangstoornissen 
CromoglicatenMedicijnen die bij allergische aandoeningen (zoals astma en hooikoorts) voorgeschreven worden en een ontstekingsreactie tegengaan. Ze moeten dagelijks gebruikt worden en werken preventief.Allergie bij kinderen 
cros-hoortoestelEngelse afkorting: contralateral routing of signals. Een hoortoestel voor iemand die aan één kant doof isTinnitus 
CryptogeenLetterlijk: van onbekende, verborgen oorsprong. Het begrip cryptogeen wordt meestal gebruikt om aan te geven dat men van een bepaalde aandoening vermoedt wat de oorzaak is en waar deze zich ergens moet bevinden, maar dat met de huidige onderzoek technieke 
Cryptogene epilepsieSituatie wanneer er bij iemand met epilepsie een afwijking of beschadiging van de hersenen wordt vermoed die verantwoordelijk gesteld kan worden voor de aanvallen, maar (nog) niet kan worden aangetoond.Epilepsie 
CSTcognitieve screeningtest, geheugentest Dementie doet ook pijn 
CTComputer Tomografie, een speciale röntgentechniek om foto's (scans) te kunnen maken van dwarsdoorsneden van organen en waarmee de verschillende weefselsoorten goed van elkaar onderscheiden kunnen worden.Depressie, Vaatlijden, Kanker en radiotherapie, Dementie doet ook pijn 
CT-scancomputertomografiescan (radiologisch onderzoek). Met behulp van röntgenstraling en een computer worden plakjesgewijs beelden van het lichaam in dwarsdoorsnede gevormd. Ook kunnen driedimensionaal beelden worden gecreëerd met de in de computer opgeslagen gegevensKanker en radiotherapie, ADHD, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie, Hart- en vaatproblemen, Nierziekten, Groeihormoontekort 
CT-scan beeldvorming in plakjes met behulp van röntgenstralingParkinson en nu 
CTA CT-angiografiecombinatie van angiografie (zie daar) en CT-scan (zie daar). Hart- en vaatproblemen 
curateleeen door de rechtbank over een meerderjarige uitgesproken maatregel waarbij iemand (een curator) het beheer krijgt over zijn bezittingen. Curatele kan worden uitgesproken in het geval iemand als gevolg van een ernstige geestelijke stoornis niet staat is zijn belangen behoorlijk waar te nemen, wegens verkwisting of voortdurend drankmisbruikManisch-depressieve stoornis, Manisch depressief en nu 
CuratiefMet de bedoeling genezing te bewerkstelligen.Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
curettesoort scherpe lepel waarmee de chirurg weefsel kan verwijderen 
Cushing, syndroom vanZiektebeeld veroorzaakt door een gezwel in de bijnieren. Hierbij wordt een overmaat aan bijnierschorshormonen gemaakt waardoor onder andere hoge bloeddruk ontstaat. Klinisch beeld als gevolg van blootstelling van het lichaam aan teveel cortisol of cortisolachtige stoffen 
Cushing, ziekte van syndroom van Cushing, veroorzaakt door een ACTH-producerend hypofyse-adenoomHypofyseziekten 
CVAafkorting van cerebrovasculair accident; een plotselinge functiestoornis van een deel van de hersenen als gevolg van een afsluiting van een bloedvat (herseninfarct) of een hersenbloeding. Wordt ook wel beroerte of stroke genoemdVaatlijden, Hoge bloeddruk, Cholesterol, Hypofyseziekten, Hart- en vaatproblemen, Anticonceptie, Dementie doet ook pijn 
cycluseen periode uit een kringloop waarin dezelfde verschijnselen zich herhalenPremenstrueel syndroom (PMS) 
cyclus, anovulatoiremenstruatiecyclus waarbij géén eisprong (ovulatie) optreedt, waardoor de cyclus meestal onregelmatig wordt. 
cystemet vocht gevulde holteSchildklierafwijkingen, Endometriose 
cysteholte gevuld met vochtHypofyseziekten, Nierziekten 
cystinurieaandoening van de nierbuisjes Nierziekten 
CystoscoopEen dun buisvormig apparaat dat via de plasbuis tot in de blaas geschoven kan worden en waarmee binnenin de blaas gekeken kan worden. 
CytokinenEen grote en gevarieerde groep van boodschapperstofjes die een belangrijke rol spelen bij het ontstaan (of afremmen) van ontsteking. Voorbeelden zijn cytokinen, interleukinen, chemokinen.Astma, COPD 
cytologische punctieafname van vocht of cellen voor onderzoek onder de microscoopSchildklierafwijkingen, Eierstokkanker 
cytostaticageneesmiddelen die de celdeling remmen en die gebruikt worden bij de bestrijding van kanker en bij de behandeling van afstotingsreacties na een transplantatieKanker en doelmedicijnen, Kanker en radiotherapie, Kanker en hormonale therapie, Kanker en chirurgie 
CZSAfkorting van centraal zenuwstelsel, het gedeelte van het zenuwstelsel dat centraal gelegen is: de hersenen en het ruggenmerg. De zenuwen die vanuit het centrale zenuwstelsel ontspringen vormen het perifere zenuwstelsel.